دانلود کامل ترین جزوه مبانی ترویج و آموزش کشاورزی

جزوه مبانی ترویج و آموزش کشاورزی

دانلود فایل

شعبانعلی فمی دانشگاه پیام نور گارفورث دانشگاه آزاد اسلامی کارشناسی ارشد کاردانی استخدامی ایرج ملک‌محمدی پیام نور محم علمی کاربردی ضا

::
—ً –:
– — ً در طراحی و اجراي برنامه هاي ترویج تأکید زیادي بر نیازها و منابع محلی است ، ترویج از طریق محول کردن مسئولیتها به مردم زمینه رشد و توانمندي آنها را فراهم می کند.

مبانی ترویج و آموزش کشاورزی

اهداف ترویج کشاورزي
این که ترویج کشاورزي چه اهدافی را دنبال کند بستگی به برنامههاي توسعه کشاورزي در سطح ملی دارد .
به طور کلی اهداف ترویج کشاورزي به شکلی طراحی میگردد که دولت بتوانند به اهداف در نظر گرفته شده براي توسعه کشاورزي دست پیدا کند. برداشت عمومی از نقش ترویج، کمک به مردم از طریق آموزش است تا بدین ترتیب وضعیت اقتصادي- اجتماعی آنان بهبود یابد. به طور کلی اهداف ترویج کشاورزي در هر کشوري متناسب با اهداف دولت در توسعه بخش کشاورزي تعریف و تعیین میگردد. اما به طور کلی اهداف ترویج کشاورزي افزایش کارایی و بهرهوري پایدار بهرهبرداران بخش کشاورزي از طریق ارائه خدمات آموزشی به آنان است. یک هدف کلیتر ترویج کشاورزي عبارتست از توسعه منابع انسانی در بخش کشاورزي. بدین معنی که ترویج در کشاورزي به دنبال این است که از طریق ارائه خدمات آموزشی به بهرهبرداران، آنها را توانمندسازد تا بهتر بتوانند قابلیتها و توانمندیهاي خود را رشد و ارتقا داده و در عین حال استفاده بهینه و مطلوبی از این قابلیتها و توانمندیها ببرند تا در نهایت موجبات توسعه پایدار بخش کشاورزي فراهم گردد. بطور کلی میتوان اهداف را به 6 مورد تقسیم کرد.
• ایجاد انگیزه در کشاورزان براي تصمیمهاي خوب
• کمک به کشاورزان در تصمیم گیري
• کمک به کشاورزان براي دستیابی به اهداف
• تغییر رفتار کشاورزان
• آموزش کشاورزان
• سازماندهی تشکلهاي مردمی اصول آموزشهاي ترویج
• اصل یادگیري از طریق عمل
• اصل مشارکت
• اصل تفاوتهاي فرهنگی
• اصل علایق و نیازها
• اصل رضایتمندي
• اصل آموزش کل خانواده
• اصل رهبري
زمینه فعالیتهاي ترویجی
• افزایش کارایی بازار توزیع و مصرف نهاده ها و محصولات کشاورزي، حفاظت، توسعه و بهره برداري از منابع طبیعی
• افزایش بازدهی تولیدات کشاورزي
• بهبود استاندارد زندگی خانوارهاي روستایی
• مدیریت بهتر مزرعه و منزل
• بهبود امور عمومی براي توسعه همه جانبه
• توانمندي و آموزش جوانان روستایی

تاثیر عوامل گوناگون بر ترویج کشاورزي
ترویج کشاورزي بویژه درکشورهاي درحال توسعه در یک محیط پیچیده، متنوع و مستعد خطر صورت می گیرد. از این رو ترویج باید به تنوع مناطق و حوزههاي مختلف بوم شناسی توجه نموده و متناسب با نیازها و مشکلات کشاورزان در هریک از این مناطق برنامهریزي نماید.
عوامل اقتصادي، حوزه یا محیط اقتصادي بطور مختلف بر روند ترویج اثر میگذارد یکی از مهمترین این عوامل سطح توسعه یافتگی اقتصاد کشور است.
عوامل سیاسی، محیط سیاسی نیز به نوبه خود تاثیرات گوناگونی و متفاوتی می تواند بر سازمان هاي ترویج دولتی و خصوصی داشته باشد . تغییر و تحولات سریع سیاسی در سطح ملی که تعویض و جابجایی مدیران رده بالا را به همراه دارد باعث تضعیف مدیریت در سازمانهاي ترویجی می شود.
عوامل اجتماعی – فرهنگی، در بسیاري از کشورها عوامل اجتماعی فرهنگی مهمترین نقش را در میزان اثربخشی ، کارایی و بهره وري ترویج دارد. نرخ بالاي بی سوادي و کم سوادي ، تنوع زبان و گویش هاي محلی می تواند مانع انتقال سریع و باکیفیت فناوري شود.
تقسیم جنسیتی کار و الگوي مشارکت زنان در کشاورزي نیز تاثیرات خاصی بر نظام ترویج دارد.
عوامل زیر ساختی، توسعه زیر ساخت هاي حمل ونقل، ارتباطات و تسهیلات بازار هم بر فعالیت هاي کشاورزي تأثیر میگذارد و هم کارایی سازمان هاي ترویج را تحت تاثیر قرار میدهد.
فعالیت ها و ظرفیت خدمت رسانی سازمان هاي ترویج وابسته به ظرفیت و استعداد جابجایی افراد ، نهاده ها و تولیدات در منطقه و نیز قدرت و توان ارسال و دریافت اطلاعات است.
عوامل نهادي، ترویج در یک محیط نهادي فعالیت می کند که سازمان هاي خصوصی و عمومی دیگري نیزوجود دارد که بطور مستقیم و غیر مستقیم در راستاي توسعه کشاورزي فعالیت میکند . در بین این کنشگران مراکز تحقیقاتی کشاورزي نزدیکترین شریک نهادي ترویج در امر تولید و انتقال فناوري بشمار می آیند . نحوه برنامه ریزي و سیاست گذاري تحقیقات و چگونگی طرح ریزي و مدیریت روابط بین تحقیق و ترویج می تواند دامنه جزوه مبانی ترویج و آموزش کشاورزی ترویج را تضعیف یا تقویت کند.
چالش هاي اساسی مدیریت ترویج کشاورزي
مدیران سازمانهاي ترویج کشاورزي، به منظور بهبود کارائی و اثربخشی برنامه هاي این سازمانها با چالش هاي اساسی روبرو هستند از جمله:
الف( جلب مشارکت کشاورزان در برنامه هاي ترویجی: به منظور دستیابی به کشاورزي پایدار، شیوه تدوین سیاستها باید شکل جدیدي به خود بگیرد. فرآیندهاي تعیین سیاست ها باید در جهت توانمندسازي و مشارکتی بودن گام بردارند و شرایطی را براي توسعه پایدار فراهم کنند که بیشتر بر منابع در دسترس محلی، دانش و مهارتهاي بومی استوار باشند. آنچه ضروري است ابداع و توسعه رهیافتهایی است که در آنها مشارکت، مذاکره و میانجیگري، نقطه ثقل تدوین سیاستها باشد. طوري که حس تعلق عمومی بسیار گستردهاي را در عمل فراهم سازد.
دلایل لزوم مشارکت فعال کشاورزان در برنامه هاي ترویجی و پروژه هاي کشاورزي:
1-افزایش گسترده خدمات ترویجی در جاهائی که تعداد بسیار اندکی از کشاورزان آن هم به صورت ناچیز به این خدمات دسترسی دارند.
2-کمک به شکستن حلقه مقاومت ذاتی کشاورزان در برابر تغییر که ویژگی جوامع زراعی است.
3-اطمینان از رفع نیازهاي کشاورزان و نه صرفا متکی بودن به ایده هاي کارگزاران بیرونی.
4-اطمینان از اینکه پروژه هاي کشاورزي تنها در خدمت کشاورزان بزرگ نیستند، بلکه کشاورزان کوچک و حاشیه اي هم از منافع این پروژه ها بهره مند می گردند.
5-کمک به رفع عدم اعتماد به ایده هاي بیرونی از طریق مطمئن کردن کشاورزان نسبت به این مساله کهایده هاي آنها در تدوین اهداف پروژه ها لحاظ می شوند.
6-داشتن اطلاعات، دانش و تجربه با ارزش کشاورزان که براي برنامهریزي موفقیت آمیز ترویجی امري حیاتی است.
7-افزایش مسئولیت و انگیزه هاي مردم جهت همکاري در اجراي برنامههاي ترویجی.
8-حصول به اهداف یک جامعه مردمی که تاکید بربالاترین سطح مشارکت مردم دارد.

ب( بهبود رابطه ترویج با بخش هاي دیگر)تحقیق، آموزش و کشاورزان(
یکی از مهمترین مشکلات نهادي در وزارتخانههاي کشاورزي در بسیاري از کشورهاي در حال توسعه، نبود رابطه کاري نزدیک بین سازمانهاي ملی دستاندرکار تحقیق و ترویج، کشاورزان و سازمانهاي مختلف کشاورزي است. این سازمانها به جاي همکاري و تعامل مناسب، با یکدیگر بر سر دسترسی به منابع دولتی کمیاب رقابت می کنند و خود را به عنوان بخشی از نظام گسترده تر فناوري کشاورزي تلقی نمیکنند.

مشکلات مدیریتی سازمانهاي ترویج کشاورزي
در همه کشورها سازمانهاي ترویج با مشکلات زیادي مواجه هستند که برخی از مهمترین آنها عبارتند از:
1- پرداخت حقوق و مزایا به کارکنان ترویج در مقایسه با سایر سازمانهاي دولتی کمتر است در حالیکه آنها اکثرا باید در شرایط دشوار، به دور از اداره و محل زندگی انجام وظیفه نمایند.
2- به توسعه حرفهاي کارکنان به ویژه آنهائی که در سطح میدانی و روستا فعالیت میکنند کمتر توجه میشود.
3- جابجائی و انتقال مروجان از یک محل به محل دیگر زیاد است.
4- امکانات و وسایل نقلیه جزوه مبانی ترویج و آموزش کشاورزی ترویج براي تردد به مناطق روستائی ناکافی یا نامناسب است.

دانلود رایگان جزوه مبانی ترویج و آموزش کشاورزی خلاصه کتاب pdf

1- حمایت هاي جانبی باید از سوي محققان، مدیران ترویج، توزیع کنندگان نهاده، آموزشگران یا سایر ادارات به مروجان بشود تا کار خود را به نحو مطلوبتري انجام دهند، ضعیف و نامناسب است.
2- هماهنگی و همکاري بین ادارات دولتی ضعیف است، که این موضوع بر عملکرد ترویج تاثیر نامطلوبیدارد.
3- مروجان وقت زیادي را صرف نوشتن گزارشات یا گردآوري دادههایی میکنند که براي بهبود برنامههاي توسعه کشاورزي کمتر مورد استفاده قرار می گیرد.
4- بسیاري از فن آوريهائی که براي انتقال در اختیار ترویج قرار میگیرند نامناسب و بخش قابل توجهی از برنامههاي ترویج نیز با شرایط متنوع کشاورزان سازگار نیست.
5- زنان و مردانی که کشاورزي شغل فرعیشان است دسترسی کمتري به مروجان دارند.
11- وظایف شغلی مروجان به خوبی تعریف نشده و کنترل و نظارتی بر انجام آن نیست. به عبارتی اگر مروجی برخی از وظایف را ناقص انجام داد کسی از او سئوالی نمی پرسد.
11- سازمانهاي ترویج هزینههاي بالا و بودجه کمی براي انجام پروژه ها در اختیار دارند.
12- بسیاري از ادارات و سازمانها براي خود واحد آموزش و ترویج تاسیس کردهاند که هیچگونه هماهنگی با برنامههاي سازمان ترویج کشوري ندارند.

مهارتها و وظایف مدیریت ترویج

دانلود رایگان خلاصه کتاب مبانی ترویج و آموزش کشاورزی pdf

در سازمانهاي ترویج کشاورزي مدیریت یکی از ارکان اساسی به حساب میآید. مدیریت ترویج به مجموعه دانش استفاده از منابع انسانی و فیزیکی سازمان ترویج براي تحقق اهداف آن سازمان اطلاق می شود. یک مدیر باید مهارتهاي زیادي داشته باشد. به طور کلی در فراگرد مدیریت، حداقل سه حوزه مهارتی ضرورت دارد:
مهارت فنی: توانائی بکار بردن دانش، روشها، فنون و ابزار.
مهارت انسانی: توانائی و قدرت تشخیص در کار کردن با مردم و انجام دادن کار بوسیله آنها که شامل درك و انگیزش و بکار بردن رهبري موثر است.
مهارت ادراکی: توانائی فهمیدن پیچیدگیهاي کل سازمان و آگاهی از این که آیا خود شخص درخور شرایط سازمان عمل میکند یا نه.
وظایف مدیر
برنامه ریزي)Planning(: برنامهریزي یکی از وظایف اساسی مدیر ترویج در هر رده سازمانی و اداري است .برنامهریزي فرآیند تعیین اهداف، انتخاب راهکارها و فعالیتها و مشخص نمودن زمان و مکان و نیروي انسانی و منابع مالی است. فرآیندي است که طی آن اهداف کلی و اختصاصی سازمانهاي ترویج مشخص میگردد.
سازماندهی)Organizing(: فرآیندي است که روابط رسمی مورد نیاز براي تحقق اهداف کلی و اختصاصی سازمان را بین افراد و منابع برقرار می کند. مارشال فرآیند سازماندهی را مشتمل بر پنج اصل میداند که عبارتند از: وحدت فرماندهی، حیطه نظارت، تفویض اختیار، جزوه مبانی ترویج و آموزش کشاورزی یا تناسب تکلیف و انعطاف پذیري.
کارگزینی)Staffing(: یکی از ابعاد اساسی و کلیدي در مدیریت نظام ترویجی که با بزرگسالان به عنوان مخاطب آموزشی سر و کار دارد بکارگیري افراد شایسته در مشاغل و تخصصهائی است که صلاحیت آن را دارند.
راهنمائی یا هدایت)Directing(: بر خلاف گذشته امروزه از روش هدایت و آگاه سازي به جاي روش جزوه گیاهان دارویی آمرانه و تحکم آمیز به منظور ایجاد همدلی استفاده میشود .مدیریت سنتی براي ایجاد انگیزه کارکنان از روشهاي کنترل ، زور و تهدید استفاده می کنند در صورتی که مدیریت مدرن، مدیریت بر این است که کارکنان، کاردوست، مسئولیت پذیر، متعهد به کار و خلاق باشند و در روند سیاستگذاريها و تعیین اهداف سازمان مشارکت داشته باشند.
هماهنگی)Coordinating(: برقراري ارتباط بین مولفهها یا عناصر تشکیل دهنده کار را هماهنگی میگویند .هماهنگی به دو نوع عمودي و افقی تقسیم می شود. گزارش دهی به سرپرستان و کارکنان زیر دست از نوع عمودي و به همکاران و همپایگان و اعضاي گروه از نوع افقی است.
بودجه بندي)Budgeting(: تنظیم طرحهاي مالی، امور حسابداري، کنترل درآمدها و صرف هزینه ها در راستاي اهداف سازمان.

شرایط ویژه یک سازمان ترویج مناسب
ساختار بهینه سازمان ترویج متاثر از کارکردهاي آن خواهد بود. یک سازمان ترویج مناسب باید شرایط خاصیرا دارا باشد که به برخی از آنها اشاره می شود:
ارتباطات خوب: نقش اساسی ترویج توانمند سازي کشاورزان از طریق ارتباطات است. مروجان براي کسب آگاهی بیشتر از مشکلات و نیازهاي کشاورزان از یکسو و اطلاع از آخرین یافته هاي علمی از سوي دیگر باید مهارت و توان برقراري ارتباط با هر دو گروه را داشته باشند. و به طور کلی عملکرد مطلوب سازمان ترویج وابسته به ایجاد یک محیط ارتباطی مناسب است.
اطلاعات: سازمان ترویج باید شرایطی را بوجود آورد که اطلاعات مورد نیاز براي حل مشکلات کشاورزان به سرعت و با صحت و دقت در اختیار مروجان قرار گیرد. از آنجائیکه برخی از این اطلاعات تخصصی بوده ) ( :  

: : `)( ؟