جزوه تایپ شده فیزیولوژی گیاهی ۱
در برش طولی محور جوانه انتهایی نیز سلولهای مریستمی وجود دارند .سلولهای این منطقه ابتدا با تقسیمات مکرر خود افزایش یافته و )( )( – – و درشتتر و روشنترند. جزوه فیزیولوژی گیاهی ۱ در این مناطق دوایر تیره و روشن مجاور هم نماینده فعالیت سالنه کامبیوم است و با شمارش دوایر تیره و روشن میتوان سن یک گیاه را مشخص کرد.
لایه زاینده چوب پنبه – پوست
چوب پنبه و پوست از لیه ویژهای به وجود میآیند که بر خلف کامبیوم جایگاه مشخصی ندارد و به صورت حلقه پیوسته نبوده و فعالیت آن همیشگی نیست. ممکن است در زیر اپیدرم یا در بخشهایی از پوست تشکیل شود و برای دورهای فعالیت کند و سپس از عمل باز ایستاده و دوباره در بخش دیگری از ریشه و ساقه به وجود آید. از تقسیم سلولهای این لیه از خارج بافت چوب پنبه و از داخل پارانشیمهای پوستی به وجود میآید. به علت نفوذناپذیر بودن بافت چوب پنبه طبقات سطحی به صورت صفحه، حلقه و نوار از تنه درخت جدا شده و میریزند.
در گونهای از بلوط فعالیت لیه زاینده پوست منتهی به تشکیل لیههای ستبری از بافت چوب پنبه میشود که آن را از سطح گیاه بریده و در صنعت مورد استفاده قرار میدهند. به طور کلی بافت چوب پنبه در گیاه به ویژه در بخشهای زیرزمینی نقش حفاظت را به عهده دارند .
با پیدایش بافتهای چوب پنبهای در سطح خارجی ساقه و ریشه و نفوذ ناپذیر بودن این بافت، تبادلت گازی بین محیط و این اندامها متوقف میشود، به همین مناسبت با پیدایش بافتهای چوب پنبه در پوست، تشکیلتی به نام عدسک به صورت برجستگیهایی در این اندامها به وجود میآید.
شکل شناسی ساقه
یکی از بهترین رده بندیهای ساقه که مخصوص اا برای نباتات نواحی جزوه فیزیولوژی گیاهی ۱ مناسب میباشد، رده بندی بر مبنای فرم بیولوژیک میباشد.
طبقه بندی زیر ساقهها را از چند نظر تقسیم بندی میکند.
الف( ساقههای هوایی
1- رده بندی ساقه از نظر طول عمر
از نظر طول عمر ساقههای هوایی را به ساقههای علفی و چوبی تقسیم بندی میکنند. ساقههای چوبی هم به بوته، درختچه و درخت تقسیم بندی میشوند.
• ساقههای علفی: در ساقههای علفی کلیه قسمتهای فوقانی گیاه در آخر فصل رویش خشکیده و از بین میرود. این ساقهها نسبت اا ضعیف و نرم بوده و پوست آنها دارای مقدار بسیار کمی چوب پنبه است. سیستم چوبی و آبکش آنها توسعه زیادی پیدا نکرده و ساختا نخستین خود را حفظ کردهاند. گیاهانی که دارای ریشه چندساله و ساقه یکساله هستند ریزوکارپ نامیده میشوند. در این گیاهان ساقههای هوایی هر ساله تجدید میشوند.
• ساقههای چوبی: در ساقههای چوبی سیستم چوب و آبکش توسعه پیدا کرده است و ساقه در آخر فصل رویشی از بین نمیرود که شامل موارد زیر است:
• ساقه چوبی بوته : ساقه بوتهها نسبت اا نازک و کوتاه بوده و معمول ا خاصیت شاخه زایی بارز دارند. در بیشتر موارد شاخه زایی از نزدیک سطح زمین صورت میگیرد و به همین جهت بوتهها به اشکال بسیار متنوع دیده میشوند.
• ساقه چوبی درختچه و درخت: ساقه درختچهها و درختان نمو مینماید و مشخص میگردد و به صورت تنه در میآید.
معمول ا شکل ساقه بستگی به عوامل محیطی و اکولوژیک محل خود دارد. چنانکه تحت شرایط مناسب ساقههای علفی ممکن است رشد کرده و به صورت ساقههای چند ساله چوبی در آیند. برخی از ساقههای چندساله ممکن است تحت شرایطی به شکل بوته و در شرایط محیطی دیگر تنه را تشکیل داده و درختی شوند. مثل ا کرچک که در نواحی معتدله علفی و یکساله است در مناطق حاره به صورت یاه جزوه فیزیولوژی گیاهی ۱ بزرگ چندساله در میآید. برعکس گیاهانی در نواحی کم ارتفاع درختی هستند اگر به نواحی کوهستانی مهاجرت کنند کوتاه میشوند.
2- رده بندی کلی ساقهها
ساقههای بی مقاومت: این ساقهها به دلیل رشد طولی زیاد و باریکی اندام نمیتوانند مستقل ا در ارتفاعات مختلف از سطح زمین برگهای خود را نگهداری کنند و به تکیه گاه نیاز دارند.
• ساقههای پیچنده17: این ساقهها به دور تکیه گاه میپیچند. جهت پیچش در لوبیا موافق جهت عقربههای ساعت و در نیلوفر عکس آن است. برای اینکه ساقه نیلوفر یک دور تمام بپیچد 5 ساعت طول میکشد.
• ساقههای بالارونده: تعدادی از گیاهان بالرونده نامیده میشوند. این گیاهان دارای اندامهایی هستند که میتوانند توسط آنها بر تکیه گاه بال روند. این اندامها به 3 دسته تقسیم میشوند. در عدهای از ساقههای بالرونده شاخههایی به پیچ20 تبدیل شده موجب بال رفتن گیاه میشوند. چنین شاخههای کوچکی فاقد برگ سبز هستند ولی بر روی آنها فلسهایی ممکن دیده شوند. این
شاخههای مخصوص که در درخت مو دیده میشوند به محض تماس با مانع به دور آن شروع به پیچیدن میکنند. گاهی در انتهای آنها بادکش دیده میشوند.
ساقههایی که توسط ریشههای نابجا که منظما بر روی ساقه میرویند بال میروند مانند عشقه
فیزیولوژی گیاهی
در یکسری ساقهها هم مسئولیت بالرفتن با قسمتی از برگ میباشد . این قسمت ممکن است شامل رگبرگ اصلی، برگچه و یا دمبرگ میباشد. در نباتات تیره کدوئیان پیچهایی دیده میشود که برگ تغییر شکل یافته هستند و پس از آنکه انتهای آن به تکیه گاه برخورد کند، به دور آن میپیچند و موجب نزدیک شدن گیاه به تکیه گاه میشوند. دمبرگهای تغییر شکل یافته که نبات را به تکیه گاه متصل میکنند در گونهای از کلماتیس و لدن هم دیده میشود. در نخودفرنگی و خلرها و ماشها برگچههای انتهایی یا بخشی از انتهای رگبرگ اصلی تبدیل به پیچ شده است. در یکی از گونههای خلر پهنک به تمامی تبدیل به پیچ شده است و عمل فتوسنتز را گوشوارک های درشت پهن انجام میدهند.
ساقههای مقاوم: این ساقهها راست هستند و نیازی به تکیه گاه ندارند.
• ساقههای راست : ساقههایی هستند که راست و مستقیم و کم شاخه و یا پرشاخه محکم یا ترکهای و یا زیگزاگ هستند.
• ساقههای نیم خزنده و خزنده : سه نوع هستند .1- ساقههایی که خزنده نیستند ولی ممکن است به طور مورب قرار گرفته باشند .
2- ساقههایی که قسمتی از آنها خزنده است که در یکنوع آنها ساقه انحنا مییابد و متوجه زمین شده و به صورت خوابیده در میآید. این نوع ساقهها را Reclining می گویند و در نوع دیگر ساقه راست و بال رونده ولی پایه آن خزنده است .3- در برخی جزوه فیزیولوژی گیاهی ۱ هم تمام طول آنها روی زمین است و تولید ریشه هم میکنند.
3- رده بندی ساقه از نظر سازگاری
• ساقههای ماشوره ای : این ساقهها میان تهی و بندبند هستند و جدارهای عرضی در هر بند قرار میگیرند.
• ساقههای گوشتی26: این ساقهها مخصوص گیاهان نواحی حاره و بیابانی میباشد و عمل فتوسنتز را ساقه انجام میدهد چونکه برگ بر روی آنها اصل ا نمیروید و یا به خار و فلس تبدیل میشود. کاکتوسها چنین ساقههایی دارند. نسبت سطح خارجی به حجم این ساقهها کمتر از ساقههای دیگر است و از نظر تطابق با نواحی بیابانی ارزشمند است.
• ریزوم های سطحی: ریزوم اصطلحی است که به ساقههای داخل خاک اطلق میشود. این ساقههای خاکستری معمول ا بدون کلروفیل هستند و ممکن است بر سطح خاک نیز برویند و به تکثیر نبات و همچنین جذب کلروفیل کمک کنند. در حقیقت این نوع ساقهها ساقههای خزندهای هستند که انتهای آنها در مجاورت خاک ریشه زایی میکند و در مقابل ریشهها ساقههای هوایی نیز تولید میکنند. اگر این ساقهها بسیار نازک و شبیه پیچ باش به آنها رانر اطلق میشود.
• خارها: ساقهها یا انتهای آنها ممکن است بی برگ بماند و سخت و چوبی شده و به نوک تیزی منتهی شوند. مبداء این خارها از دستههای چوبی است و مانند دیگر ساقهها ممکن است حامل برگ و جوانه باشند. مبداء این ساقهها در کنار برگ و از زاویه بین برگ و ساقه است. خارهایی که مبداء برگ دارند پریکل نام دارند.
• فیلوکلادها: ساقههایی هستند که عمل برگ را انجام میدهند.
ساقههای زیرزمینی27
این ساقهها چندساله بوده و معمول ا در زیر سطح زمین رشد میکنند ولی استثنائا بر روی سطح زمین هم ممکن است رشد و نمو کنند.
• ریزومها: اصطلح Rhizome در زبان یونانی به معنای ریشه است ولی در زبان علمی به ساقههای زیرزمینی گفته میشود. بر روی این ریزومها که کلروفیل ندارند برگ سبز وجود ندارد و برگها به شکل فلسهای کوچک قهوهای رنگ درآمدهاند. در این ساقهها مقداری مواد غذایی هم ذخیره شده است. برخی از گندمیان دارای دو نوع ریزوم میباشند اول زیرزمینی و دوم سطحی که هر دو نوع در تکثیر گیاه کمک میکنند بدین معنی که ساقههای مذکور از هر طرف منشعب شده و تعداد بیشماری ساقه هوایی و ریشههای افشان از آنها خارج میشود مثل ا در چمن آفریقایی
• ریزومهای تکمهای : گاهی ریزومها کوتاه و در اثر ذخایر غذایی ضخیم شدهاند و از چندین گره تشکیل میشوند و در اصطلح ریزوم تکمهای نامیده میشوند. این نوع ریزومها در بسیاری از تک لپهایها دیده میشود.
• تکمهها29: اختلف تکمهها با ریزوم جزوه فیزیولوژی گیاهی ۱ تکمهای در مقدار ماده غذایی ذخیره شده است. این اندامها بر روی ریزومها ظاهر میشوند و در حقیقت بخشهایی از ساقه هستند که متورم است و مواد غذایی ذخیره شده دارند .تکمهها دارای تعدادی جوانه هستند و به همین جهت در تکثیر گیاهان نقش دارند
• ساقههای زیرزمینی گوشتی30: گاهی قسمتی از ساقه گیاهان در زیر زمین گوشتی شده دارای ذخیره غذایی میشوند.
• سوخها: سوخها یا پیازها ساقههای بسیار کوتاهی هستند که به یک طبق کوچک محدود گشته و از سطح تحتانی آنها ریشههای نابجا رشد و نمو میکند. از سطح فوقانی آنها فلسهایی خارج میگردد که همان برگهای تغییر شکل یافته و پر از مواد غذایی یا آنکه پایه برگ میباشند.
دانلود رایگان خلاصه جزوه فیزیولوژی گیاهی ۱ کتاب pdf
برگ
برگ معمول ا اندام فتوسنتز کننده گیاه است که در بیشتر گیاهان دارای پهنک Blade، دمبرگ Petiole، و در برخی نیام و گوشوارک Stipule است.
پهنک بخش فعال و سبزرنگ برگ است که معمول ا به شکل صفحهای سطحی است که رگبرگها از آن میگذرند که رگبرگها ادامه دمبرگ بوده و معمول ا در سطح زیرین برگ مشخصترند. چگونگی پراکندگی رگبرگها در سطح برگ را رگبندی مینامند.
در پهنک سه بخش قابل مشاهده است: روپوست، میان برگ و دستههای آوندی
روپوست: این بافت سطح زیرین و زبرین پهنک جزوه فیزیولوژی گیاهی ۱ را پوشانده است. این سلولها در بعضی نهانزادان آوندی مانند سرخسها و پیدازادان دارای کلروپلستند و بخاطر زیستن در محیط مرطوب لیه کوتینی نازکی دارند .برگها جایگاه عمده و اصلی فرایند فتوسنتزند و به همین مناسبت تعداد زیادی روزنههای هوایی در روپوست بویژه روپوست زیرین وجود دارند.
سلولهای روپوست در برگها خاستگاه انواع کرکها هستند. هر کرک از یک یا تعدادی سلول به وجود میآید که بیشتر نقش حفاظتی دارند و بویژه در مناطق خشک از تبخیر سریع آب جلوگیری میکنند. از نوک کرکهای گیاه گزنه اسید فرمیک ترشح میشود که برای گیاه جنبه دفاعی دارد .کرکهای برگ گوشتخوار دروزرا به عنوان تله برای شکار حشرات کوچک مورد استفاده قرار میگیرند.
دانلود رایگان خلاصه کتاب فیزیولوژی گیاهی pdf
میان برگ )مزوفیل:( به پارانشیمی که بین روپوست زیرین و زبرین را پر میکند میان برگ می گویند. در میان برگ اکثر برگها دو نوع پارانشیم اسنفنجی و نردهای وجود دارد. میان برگ نردهای شامل سلولهای استوانهای شکل هستند که در یک تا چند ردیف در زیر اپیدرم بالیی قرار دارند .سلولهای میان برگ اسفنجی که به طورمعمول کروی هستند و در زیر پارانشیم نردهای قرار دارند و بین آنها حفرههای بین سلولی دیده میشوند. ترتیب قرار گرفتن این پارانشیمها به موقعیت برگ بر روی شاخه بستگی دارد. در دولپهایها که برگ به طور معمول به صورت افقی قرار دارند، پارانشیم نردهای در سمت بال و پارانشیم اسفنجی در زیر قرار دارد.
دستههای آوندی: دستههای آوندی رگبرگهای برگ را میسازند. در هر دسته آوندی، وضعیت قرار گرفتن آوندهای چوبی و آبکشی نسبت به هم همانند ساقه است بدین ترتیب که آوندهای چوبی و آبکشی روی یکدیگر قرار میگیرند.
دمبرگ و در صورت وجود نیام ساختاری مشابه پهنک برگ دارند. شکل زیر ساختار یک دمبرگ را نشان میدهد. در ساختار دمبرگ از بیرون به درون بافتهای روپوست، پارانشیم و دستههای آوندی دیده میشوند. پارانشیم کلروفیل دار دمبرگ از نوع اسفنجی است .دستههای آوندی کناری نسبت به سطحی که دمبرگ را در طول دو نیم میکند، حالت تقارن دوطرفی دارند.
شکل شناسی برگ
برگها در شناسایی و رده بندی گیاهان نقش بسزایی دارند.
شکل ظاهری برگ
یک برگ از قسمتهای زیر تشکیل شده است:
1- پهنک: صفحه سبز رنگ برگ را پهنک مینامند. پهنک در جزوه فیزیولوژی گیاهی ۱ غالب اا به صورت افقی قرار میگیرد و در ابعاد و اشکال مختلف وجود دارد.
2- دمبرگ: میله باریکی است که پهنک را به ساقه یا شاخه متصل میکند.
3- نیام: در برخی گیاهان قاعده برگ گاهی پهنتر از سایر نقاط آن است و قسمتی از ساقه یا تمام محیط آن را احاطه میکند و غلف هم نامیده میشود.
در صورتی که برگ گیاهی فاقد یکی از موارد فوق باشد به آن برگ ناقص می گویند.
4- گوشوارک: در برخی از گیاهان از جمله نارون، گل سرخ و نخودفرنگی در قاعده برگ دو صفحه کوچک یا بزرگ – : :
• • • • )(
: : : : : : : : : – : – : – : – : – : – : – :
فهرست مطالب