دانلود کامل ترین جزوه گیاهان دارویی

جزوات رنگی و تایپ شده گیاهان دارویی

دانلود فایل

دانشگاه پیام نور علمی کاربردی دانشگاه سراسری دانشگاه آزاد کاردانی کارشناسی ارشد استخدامی

از طرفی دو نوع برگ ساده و مرکب :
( :
: : : : : : : : ( – : – : – : – : – -: – : :
: -: : : : : : همه قسمتهای گل هم یعنی کاسبرگها ،گلبرگها، پرچمها و برچهها برگهای تغییر شکل یافتهاند.
شکل برگ ممکن است در شرایط محیطی متفاوت و در سن فیزیولوژیکی مختلف گیاه تفاوت داشته باشد. این تفاوتها ناجوربرگی نامیده میشود. برخی از گیاهان مثل عشقه و برخی گونههای اوکالیپتوس در سالهای اولیه رشد برگهای متفاوتی دارند که برگهای جوانی نامیده میشوند. برگهای بالغ با این برگها تفاوت دارند و در گیاهان مسنتر یا بالغ دیده میشوند. این تغییر شکل برگها در اثر افزایش سن معمول ا در ارتباط با پدیده گلدهی گیاه است یعنی تنها گیاهان بالغ میتوانند گل و متعاقب آن میوه و دانه تولید کنند.

گیاهان دارویی

اقسام برگ از نظر شکل
سوزنی: برگها باریک و سوزنی شکل که به نوک تیزی منتهی میشوند.
خطی: برگها باریک با حاشیههای موازی که نسبت طول آنها به پهنا بیشتر از 10 به 1 است.
درفشی: شبیه برگهای خطی ولی در قاعده پهن و در نوک تیز
ستطیلی: برگهای با حاشیه موازی و گوشههای کند که نسبت طول به پهنای آنها 6 به 1 تا 3 به 2 است.
بیضی: برگهای شبیه بیضی دایرهای: برگها شبیه دایره
تخم مرغی: برگها در نیمه تحتانی پهنتر از نیمه فوقانی و نسبت طول به پهنا کمتر از 3 به 1
واژتخم مرغی: شبیه برگ بال ولی نیمه جزوه گیاهان دارویی پهنتر
نیزهای: شبیه تخم مرغی باریک که در دو انتها از پهنای آن کاسته میشود.
واژنیزه ای: شبیه نیزهای معکوس
قلبی: شبیه تخم مرغی ولی در قاعده قلبی شکل قاشقی: شبیه مستطیلی که در پایین شدید اا باریک میشود کلیهای: شبیه کلیه
سه گوش: دارای شکل شبیه مثلث گوهای: سه گوش وارونه با گوشههای گرد لوزی: شبیه لوزی
تبرزینی: شبیه سه گوش ولی زوایای دو گوشه قاعدهای طویلتر شدهاند
تیرکمانی: زوایای دو گوشه قاعدهای به تدریج در جهت رگبرگ اصلی برگ طویل میشوند.
پیکانی: حاشیه برگ دارای دندانههای درشتی است که نوک آنها به طرف قاعده برگ است.

اقسام برگ از نظر رگبرگ
1- رگبرگ موازی: رگبرگها موازی همند.
2- رگبرگ قوسی: رگبرگها از قاعده تا نوک برگ به صورت قوسهایی قرار دارند.
3- رگبرگ شانهای: دارای یک رگبرگ اصلی و جندین رگبرگ فرعی جانبی.
4- رگبرگ پنجهای: دارای 3 یا بیشتر رگبرگ که در قاعده به یک نقطه میرسند.
5- رگبرگ مشبک: رگبرگها در انتها به رگبرگهای دیگر متصل شده است و تشکیل یک توری از رگبرگها را میدهد.

اندامهای زایشی گیاه گل

گل اندام تولیدمثلی گیاهان است که مجموع برگهای تغییرشکل یافتهای است که روی ساقه گیاه قرار میگیرد.
شکل ظاهری و قسمتهای مختلف گل
هر گل ابتدا به صورت غنچه است که بعدها میشکفد. کار اصلی گل تولید میوه و دانه است که از قسمتهای زیر تشکیل شده است:
1. دمگل: ساقه باریکی است که گل را به ساقه وصل میکند.
2. برگچه: در محلی که دمگل به ساقه متصل میشود برگچه وجود دارد که به جزوه گیاهان دارویی و رنگهای مختلف میباشد. در گل کاغذی بزرگ و رنگین و در گل شیپوری قیف مانند و سفید است.
3. نهنج : قسمت برجسته انتهای دمگل را نهنج مینامند که در برخی از گلها برجسته و مشخص و در برخی چندان مشخص نیست.
4. کاسبرگ: مجموعه برگهای سبز را کاسبرگ مینامند ولی کاسبرگهایی وجود دارند که شبیه گلبرگند مانند زنبق و لله که تعداد آن در گلهای مختلف متفاوت است. وقتی همه کاسبرگها شبیه و هم اندازه باشند کاسه گل را منظم می گویند مانند گل سرخ و اگر کاسبرگها هم اندازه نباشند کاسه گل را نامنظم گویند مانند گل نخود. زمانی که کاسبرگها از هم جدا باشند کاسه گل جدا کاسبرگ است مثل آلله و وقتی کاسبرگها به هم متصل باشند پیوسته کاسبرگ هستند مثل میخک و پامچال
5. گلبرگ یا جام: مجموع برگهای رنگین دومین حلقه گل است که جام گل نامیده میشود. جام گل وقتی گلبرگها هم اندازه باشند منظم است مثل شب بو و زمانی که گلبرگها یک اندازه نباشند مانند جام گل نخود جام گل نامنظم است. گل را گشاده جام یا جدا گلبرگ گویند وقتی گلبرگها از هم جدا باشند مثل آلله و وقتی گلبرگها به هم متصل باشند پیوسته گلبرگ هستند مانند گل نیلوفر و توتون. جام گل به اشکال مختلفی دیده میشود: چلیپایی، میمونی، پروانه آسا، شیپوری ،لولهای، استکانی و…

6- پرچمها یا نافه گل: هر پرچم )میکروسپوروفیل( به طور معمول دو بخش میله و بساک را دارد. میله در سمت پایین معمول ا به نهنج چسبیده است و در سمت بال به بخش حجیمی به نام بساک ختم میشود. بساک جوان از سولهای پارانشیمی مشابه تشکیل شده است اما کم کم در بساک چهار گروه سلولی به نام سلولهای مادر گرده در چهار گوشه آن متمایز میشوند. وقتی بساک میرسد از این چهار توده سلولی چهار کیسه گرده )میکروسپورانژ( حاصل میشود.

مجموع پرچمها نافه یا آندروسیوم نامیده میشود.
تعداد پرچم در گونههای گیاهی مختلف متفاوت است. در نعناع 4 عدد، شب بو 6، لوبیا 10 و در خشخاش بیش از 100 عدد است. در گیاهان تک لپه نعداد پرچم 3 یا مضربی از آن است. اندازه پرچم در برخی گلها در درون یک گل متفاوت است به طوری که در شب بو 4 پرچم وسطی بلند و 2 تای کناری کوتاه است )تترادینام( و در نعناع 2 پرچم بلند و 2 تا کوتاه است )دی دینام(. رنگ بساک در بیشتر گلها زرد است اما جزوه گیاهان دارویی است به رنگهای دیگر هم باشد چنانچه در گل هلو قرمز، در یاس بنفش و در خشخاش سیاه است .
بیشتر گلها پرچمهای آزاد دارند مثل آلله و شب بو اما پرچمها ممکن است در برخی گلها به جام گل یا به همدیگر چسبیده باشند مانند گل نخود که از 10 پرچم ،9 تا به هم چسبیده و یکی آزاد است و در گل مینا همه پرچمها به هم چسبیده و تشکیل لولهای را میدهند.
انواع اتصالات پرچمها
الف( اتصال از طریق میله: پرچها از طریق میله به سه صورت به هم اتصال دارند.
• منودلف که تمام پرچمها یک دسته پرچمی را به وجود میآورند مثل پنیرک و ختمی
• دیادلف پرچمها دو دسته پرچمی را به وجود میآورند مثل گل نخود
• پلی دلف35 پرچمها چند دسته پرچمی را ایجاد میکنند مثل علف راعی
ب( اتصال از طریق بساک )سینانتر ( مثل تیره آفتابگردان و سیب زمینی که در این حالت میلهها آزادند اما بساکها با هم اتصالتی را نشان میدهند.
اصطلاحات مربوط به موقعیت پرچم در گل
آنتی سپالوس: پرچمها مقابل یا روبروی کاسبرگها آنتی پتالوس: پرچمها روبروی گلبرگها
اپی پتالوس: پرچمها روی گلبرگها که در این حالت بافت میله پرچم و بافت گلبرگ یکی شده و بعد در یک قسمت از گلبرگ پرچم از بافت گلبرگ جدا میشود که اکثر اا در گیاهان پیوسته گلبرگ دیده میشود.
7- مادگی )مگاسپوروفیل(37
واحد سازنده مادگی برچه) Carpel( نام دارد. هر برچه ساختمانی همانند برگ دارد و میتوان آن را یک برگ تغییر شکل یافته به حساب آورد. مادگی ممکن است از یک یا چند برچه درست شده باشد که در حالت اول مادگی را ساده و در حالت دوم مرکب مینامند. در مادگی مرکب ممکن است برچهها از هم جدا )آلله و توت فرنگی( یا به هم پیوسته باشد )زنبق، پامچال، اطلسی(. در هر برچه و در نتیجه هر مادگی سه بخش تخمدان، خامه و کلله وجود دارد. تخمدان بخش حجیم برچه است و درون آن ساختارهایی به نام تخمک به وجود میآید.
تخمکها حامل گلمت مادهاند. خامه ستون باریکی است که از سلولهای پارانشیمی ساخته شده و از آن رگبرگی میگذرد. در بخشی از خامه بافت مغذی وجود دارد که لوله گرده از آن راه به تخمک میرسد. کلله بخش پهن انتهایی خامه است .سلولهای ترشحی کلله ماده چسبناکی را میسازد که برای رویش دانههای گرده محیط مناسبی را پدید میآورد.

دانلود جزوه گیاهان دارویی رایگان خلاصه کتاب pdf

انواع مادگی
• یک برچهای مثل آلوچه، آلو و هلو
• چندبرچه ای جدا از هم )آپوکارپ38( مثل الله و ماگنولیا و متصل به هم یا پیوسته برچه )سین کارپ ( با تخمدان تک خانهای مثل بنفشه و تخمدان چند خانهای مثل اسپند یا لله وضعیت تخمدان در گل
• تخمدان فوقانی یا زبرین40: کاسبرگها، گلبرگها و پرچمها در زیر تخمدان قرار میگیرند یعنی گل زیر تخمدان قرار میگیرد و تخمدان فوقانی است مثل آللهها
گاهی اوقات قطعات فوقانی گل به هم چسبیده و لولهای را تشکیل میدهند که اصطلح اا لوله گل یا گلبنه نامیده میشود. تخمدان در این حالت نیز روی قطعات گل قرار دارد و قطعات گل روی لبه لوله گل قرار گرفتهاند که این حالت کمرین نامیده میشود.
• تخمدان تحتانی : تخمدان پایینتر از قطعات گل قرار دارد در این حالت لوله گل هم ممکن است وجود داشته باشد.
تمکن )جفت بندی( و انواع آن
ترتیب استقرار تخمکها را درون تخمدان جفت بندی می گویند. انواع جفت بندی از این قرارند

دانلود رایگان خلاصه کتاب گیاهان دارویی pdf

قاعدهای و راسی
اگر تخمک به قاعده تخمدان چسبیده باشد تمکن قاعدهای است و بالعکس اگر تخمک بالی تخمدان باشد تمکن راسی است.
کناری
در این جفت بندی ،تخمکها در سطح داخلی تخمدان قرار میگیرند. در تخمدان لوبیا که که از یک برچه تشکیل شده ،تخمکها در محل اتصال دولبه ای قرار دارند و در بنفشه که از سه برچه تشکیل شده است کنار هر برچه به کنار برچه دیگر متصل میشود و به این ترتیب مادگی سه برچه تک خانه به وجود میآید و تخمک در کناره تخمدان در محل جفت قرار میگیرد.
محوری
در این جفت بندی کنار ه برچههای تشکیل دهنده مادگی در وسط تخمدان به هم پیوسته و محور میانی تخمدان را تشکیل میدهند. بنابراین به تعداد برچهها در داخل تخمدان حفره به وجود میآید و تخمکها به صورت ردیفهایی در طول محور میانی قرار میگیرند مانند گیاهان تیره سوسن مرکزی
این جفت بندی در مادگیهای چند برچه و تک خانه مانند پامچال وجود دارد تخمکها بر روی ستون آزاد در مرکز تخمدان که از رشد قاعده محل اتصال برچهها حاصل آمده، قرار میگیرند که به آن تمکن آزاد مرکزی هم می گویند.
گلها را از نظر دارا بودن اجزای گل به دو دسته گل کامل و گل ناقص جزوه گیاهان دارویی مینمایند.
گل کامل: هرگاه هر چهار جزء اصلی گل یعنی کاسه، جام، نافه و مادگی در گل مشاهده گردد مانند شب بو، آلله، نیلوفر آبی گل ناقص: هر گاه گل فاقد یکی از اجزای اصلی باشد آن را ناقص می گویند.

گلهای ناقص دارای دو نوع مختلف هستند:
• پارهای فاقد کاسه و جام گل هستند و آنها را گلهای برهنه می گویند.
• پارهای از گلها فاقد گلبرگ هستند در آن صورت آنها را بی گلبرگ می گویند.
گلهایی که دارای نافه و مادگی باشند خواه دارای کاسه و جام باشند یا نباشند گل هرمافرودیت )نرماده( می گویند مانند گل میخک، اطلسی ،شب بو و…
گلهایی که فاقد مادگیاند گل نر و گلهای فاقد نافه گل ماده نام دارند. هر گاه گل نر روی یک درخت و گل ماده روی درخت دیگر باشد گیاه دو پایه است مثل بید، خرما و پسته در صورتی که گلهای نر و ماده روی یک گیاه باشد گیاه تک پایه است مانند بلوط، فندق و گردو
گاهی در برخی گیاهان روی یک پایه آن هم گلهای نرماده و هم گلهای تک جنسی وجود دارد که در این صورت گیاه پلی گام است .
گلهایی که اجزای آنها نسبت به محور گل قرینه باشد گلهای منظم و گلهایی که یکی از اجزای گل از بقیه متفاوت باشد و نسبت به صفحهای که از دمگل میگذرد قرینه نباشند گل نامنظم46 است.
هرگاه تخمکهای درون یک تخمدان با گردههای همان گیاه تلقیح گردد گیاه اتوگام است مثل گندم و نخودو اگر توسط گیاه دیگر تلقیح شود گیاه آلوگام است مانند چغندر. گیاهانی که وضعی بینابین دارند آلواتوگام نامیده میشوند.
اقسام گل آذین
چگونگی قرار گرفتن گلها روی ساقه را گل آذین می گویند. گل آذینهای ساده یک دمگل اصلی دارند که چند گل به آن متصلند در صورتی که در گل آذین مرکب دمگلهای فرعی از دمگل اصلی منشعب میشوند.
• گل آذین محدود: محور گل آذین به یک گل ختم شده و جوانههای جانبی باعث رشد بعدی محور میشوند.
• گل آذین نامحدود: محور گل آذین از رشد جوانه انتهایی به وجود میآید.
دمگل: پایک هر گل در گل آذین دم گل آذین : پایک گل آذین
برگه: روی محور گل آذین زیر گلها یک برگ کوچک به نام برگه وجود دارد.
گریبان: فلس یا برگهای کوچکی که در زیر گل جزوه فیزیولوژی گیاهی ۱ قرار میگیرند مثل چتریان و گل قاصد چمچمه: برگهایی در گیاهانی مثل گل شیپوری و پیاز که گل آذین را احاطه میکند انواع گل آذین محدود
• گرزن یکسویه: در زیر گل انتهایی یک شاخه حامل یک گل وحود دارد یعنی فقط از یک طرف جوانه جانبی رشد کرده و گل را به وجود میآورد. در صورتی که گلدهی ادامه یابد گرزن یکسویه مرکب تشکیل میشود.
• گرزن دم عقربی: گرزن یکسویه مرکبی که به ترتیب شاخهها در جهات مختلف منشعب میشوند. در این حالت همیشه جوانههای جانبی یک سمت فعال میشوند برگکها به سمت مقعر و گلها در سمت محدب گل آذین قرار میگیرند.
• گرزن بادبزنی: گرزن یکسویه مرکبی که به ترتیب از چپ و راست منشعب میشود و در یک سطح قرار گرفتهاند.
• گرزن مارپیچی یا بال ملخی: جوانههای جانبی دو طرف فعال شده و یک بار از چپ و یکبار از راست گل میدهد.
• گرزن حلزونی: گرزن یکسویه مرکبی که انشعابات همه از یک جهت خارج میشوند و در یک جزوه گیاهان دارویی قرار گرفتهاند.
• گرزن دوسویه: از هر دو طرف جوانه انتهایی گل روییده است.
• گرزن چند سویه: از چند • : • : • : : • : • : • : • : • : • :