دانلود کامل ترین جزوه تشریح و مورفولوژی گیاهی

جزوه تایپ شده تشریح و مورفولوژی گیاهی

دانلود فایل

خلاصه کتاب تشریح و مورفولوژی گیاهی پیام نور دکتر فریده دخت سیدمظفری دکتر روح انگیز نا دانلود ی دانشگاه آزاد ارشد

)( :
: /ً :ٔ ٔ ٔ ٔ ٔ ٔ ٔ ٔ ٔ ٔ کرویشکل که در لایه ٔ دوطبقه چربی شناورند، اینها پروتئینهای غشاء هستند که بخش اعظم آنها را گلیکو پروتئینها تشکیل میدهند. دو گونه پروتئین در پوسته وجود دارد: پروتئین درونی یا سرتاسری که در همه ٔ قطر غشاء نفوذ میکنند و پروتئینهای
پیرامونی که فقط به یک سمت غشاء میچسبند و در آن نفوذ نمیکنند. شمار بسیاری از پروتئین های درونی مجراهای ساختاری ایجاد میکنند که از راه آنها مولکولهای آب و مواد محلول درآب بویژه یونها میتوانند بین مایع جزوه تشریح و مورفولوژی گیاهی و درونیاختهای انتشار یابند. این مجراهای پروتئینی دارای ویژگیهای انتخابی نیز هستند که واپخش گزینشی برخی مواد به میزان بیشتر از مواد دیگر را امکانپذیر میسازند .
شمار دیگر از پروتئین پوستهای درونی بعنوان پروتئینهای حامل برای جابجایی موادی عمل میکنند که در غیر این صورت نمیتوانستند از لایه ٔ دوطبقه چربی نفوذ کنند. گاهی نیز این پروتئینهای حامل مواد را در جهتی خلاف جهت پخش طبیعی آنها جابجا میکنند که انتقال فعال نامیده میشوند. شمار دیگری از پروتئینهای درونی نقش آنزیمی دارند.
پروتئینهای پیرامونی بیشتر روی سطح درونی غشاء وجود دارند و غالباً به یکی از پروتئین غشایی درونی چسبیدهاند. این پروتئینهای پیرامونی تقریباتقریباً به طور کامل نقش آنزیمی یا نقش دیگر سازماندهندههای درونیاختهای را دارا میباشند.
کربوهیدراتهای غشاء تقریباً همیشه بصورت ترکیب با پروتئینها به شکل گلیکوپروتئینها و گلیکولیپیدها وجود دارند. در واقع بخش بزرگی از پروتئین پوستهای از نوع گلیکوپروتئینها و در حدود یکدهم مولکولهای لیپید از نوع گلیکولیپیدها هستند. بخشهای گلیکو در این مولکولها تقریباً همیشه به سمت سطح بیرونی یاخته برآمدگی پیدا میکنند و از سطح یاخته به سمت بیرون آویزان هستند. بسیاری از ترکیبهای کربوهیدراتی دیگر به نام پروتئوگلیکانها که بیشتر از مواد کربوهیدراتی ساخته شدهاند که به هستههای کوچک پروتئینی متصل شدهاند نیز غالباً به طور سست به سطح بیرونی یاخته پیوستهاند. بهاین ترتیب همه ٔ سطح یاخته دارای یک پوشش سست کربوهیدراتی به نام گلیکوکالیکس است.

تشریح و مورفولوژی گیاهی

این بخشهای کربوهیدراتی که به سطح بیرونی یاخته پیوستهاند دارای چندین کارکرد مهم هستند:
1. بسیاری از آنها بار الکتریکی منفی دارند. ازاینرو، بیشتر یاختهها یک لایه با بار منفی دارند که چیزهای دیگر با بار الکتریکی منفی را از خود میرانند.
2. گلیکوکالیکس برخی از یاختهها به گلیکوکالیکس یاختههای دیگر میچسبند و به این ترتیب یاختهها را به یک دیگر میچسبانند.
3. بسیاری از کربوهیدراتها بعنوان مواد حامل برای گرفتن هورمونهایی ازجمله انسولین عمل میکنند؛ و پس از انجام این عمل این مجموعه پروتئینهای چسبیده به سطح درونی پوسته را فعال میکند که به نوبه ٔ خود یک زنجیرهٔ متوالی از آنزیمهای درونی یاخته را فعال میکنند.
4. برخی از بخشهای کربوهیدراتی وارد واکنشهای شیمیایی میشوند.

سلول های گیاهی، باکتری ها و قارچ ها دیواره ضخیم و محکمی در روی جزوه تشریح و مورفولوژی گیاهی پلاسمایی خود دارند که دیواره سلولی نامیده می شود. سلول های جانوری دیواره ندارند. دیواره سلولی خاصیت نفوذپذیری انتخابی ندارد اما موادی که در دیواره سلولی وجود دارد از حمله میکروب های بیماری زا به سلول جلوگیری می کنند.
دیواره سلولی ساختمانی چند لایه از جنس پلی ساکاریدها و پروتئینها دارد. پلیساکاریدها شامل سلولز )پلیمری از گلوکز(، ترکیبات پکتیکی )پلیمری از گالاکتورونیکاسید( و همی سلولز )پلیمری شامل انواع قندها مانند گزیلوز ،آرابینوز و مانوز( میباشند.
سلولهای جوان و در حال رشد، سلولهای ذخیرهای و سلولهای فتوسنتزکننده در برگها فقط دارای دیواره اولیه سلول میباشند. دیواره سلول در این گونه اندامها نرم بوده و به آنها امکان رشد میدهد. سلولها در گیاهان بالغ بهخصوص آنهایی که رشد در آنها پایان یافته دارای یک دیواره دیگر بهنام دیواره ثانویه بوده که بین دیواره اولیه و غشاء سلول قرار گرفته است. دیواره ثانویه خیلی ضخیمتر از دیواره اولیه بوده و ضخامت آن تا چندین میکرون میرسد. همچنین بین دیواره دو سلول مجاور، لایه دیگری به نام تیغه میانی وجود دارد که باعث چسبیدن و اتصال سلولها به هم میشود. این دیواره ترکیبات پکتینی داشته و حالت ژلهای دارد. برخی آنزیمها در هنگام رسیدن میوه باعث حل شدن ترکیبات پکتیکی دیواره سلول شده و نرم شدن و رسیدن میوه را سبب میشوند. دیواره اولیه نازک بوده و حدود ۲۵-۹ درصد سلولز دارد. مولکولهای سلولز بهصورت رشتههای دراز و استوانه مانندی بهنام میکروفیبریل که متصل بهم بوده، دیده میشود .میکروفیبریلها در داخل مادهای بهنام ماتریکس قرار دارند و دارای ساختمان شیمیایی پیچیدهای است. بیشتر مواد تشکیل دهنده ماتریکس را همی سلولز تشکیل میدهد. دیواره نخستین سلول دارای ۵۰-۲۵ درصد همی سلولز میباشد. همچنین مواد دیگر نظیر ترکیبات پکتیکی و پروتئینها در ساختمان دیواره نخستین سلول بهکار رفته است. دیواره نخستین سلول بهوسیله بعضی از مواد شیمیایی تنظیمکننده رشد نرم گشته و به سلول این امکان را میدهد که در هنگام جذب آب بهوسیله پروتوپلاسم و فشار ناشی از آن، دیواره سلول خاصیت پلاستیکی پیدا کند و موجب متورم شدن سلول شود. زمانیکه سلول در حال رشد نیست ،میکروفیبریلها از هم جدا شده و ضمن بهوجود آمدن شکاف بین آنها، امکان عبور آب و مواد حل شده در آنرا از دیواره اولیه سلول فراهم میسازد. دیواره سلول نسبت به آب و املاح نفوذپذیر بوده و دارای منافذ متعددی بهنام پلاسمودسماتا است، که محتویات سیتوپلاسم و سلولهای مجاور بهوسیله این شکافها بهم وصل میشود.
لایههای دیواره سلولی
تیغه میانی: آخرین لایه است. یک لایه مشترک منفذ دار بین دو سلول در همهٔ بافتهای گیاهی است که به صورت وزیکولهایی در هنگام سیتوکینز توسط دستگاه گلژی ساخته شده است. تیغه میانی قدیمیترین دیواره است و نسبت به غشای سلول از سایر دیوارهها دورتر است؛ و همچنین از جنس پکتیکی و پروتئینی میباشد.
دیواره نخستین: پس از تیغه میانی قرار داشته و شامل چوببستهایی از جنس میکروفیبریلهای سلولزی است که در تودهای ژل مانند از جنس ترکیبات پکتیکی، همیسلولز و گلیکوپروتئین قرار دارد.
دیواره پسین: این لایه پس از رشد سلولی ساخته میشود و ساختمانی مستحکم از جنس ترکیبات سلولزی ،همیسلولز و لیگنین دارد. در نتیجه افزایش سن سلول، ممکن است مواد دیگری ساخته شوند و از سمت داخل سلول بصورت لایه ای روی دیواره نخستین قرار گیرند که دیواره پسین) Secondary Wall( نام دارد. تشکیل این دیواره معمولا پس از پایان نمو طولی و بعد از کامل شدن دیواره نخستین آغاز میشود و به سرعت نیز پایان می یابد. از ویژگیًهای دیواره پسین، یکی نداشتن ترکیبات پکتیکی و دیگری وضع رشتههای مارپیچی سلولز آن است که به علت تمایل زیاد نسبت به محور طول سلول، حالتی مورب دارد. در یاخته بالغ ممکن است ضخامت دیواره پسین به چند برابر ضخامت دیواره نخستین برسد. دیواره پسین معمولا از چند لایه ساخته شده است. پس از تشکیل دیواره پسین، معمولاً سلول می میرد و پروتوپلاست آن از بین می روًد.
لان: دیواره سلولی در بعضی جزوه تشریح و مورفولوژی گیاهی نازکتر میشود که به آن قسمت لان گفته میشود
دیواره سلولی محتویات سلول را در بر گرفته، فاقد نفوذ پذیری انتخابی است و ضخامتی بیش از غشا دارد.

دانلود رایگان خلاصه کتاب جزوه تشریح و مورفولوژی گیاهی pdf

نقش دیواره سلولی گیاهان:
1. حفظ شکل و استحکام گیاه
2. کنترل تبادل مواد بین سلول های گیاه
3. جلوگیری از ورود عوامل بیماری زا
4. جلوگیری از ترکیدن سلول گیاهی در صورت جذب آب زیاد

تبادل مواد از خلال دیواره سلولی
دیواره سلول گیاهی سطح ممتدی نیست، بلکه منافذی با اندازه های متفاوت آن را سوراخ میکنند. در محل این منافذ، سیتوپلاسم دو سلول مجاور مستقیماً با یکدیگر در ارتباطند. این ارتباط در اثر رشتههای لولهای سیتوپلاسمی بسیار نازک به نام پلاسمودسمها) Plasmodesmata( برقرار میشود. به علت وجود این منافذ در دیوارههای سلولزی، انتشار و مبادله مواد بین سلولها در بافتهای گیاهی با سرعت و سهولت انجام میشود .پلاسمودسمها در دیوارههای نخستین در سوراخهای ریز دیواره، بوجود میآیند و سیتوپلاسم از آن محلها ازسلولی به سلول دیگر ادامه مییابد.
بخشهای خاصی از دیواره سلولی حتی بعد از تشکیل دیواره پسین، نازک باقی میماند فقط ازدیواره نخستین تشکیل شدهاند. این نواحی را که به شکلهای مختلف دیده میشوند، منفذ یا pit یا پونکتواسیون (Punctuation) میگویند. منفذ معمولاً به ناحیهای گفته میشود که تبادلات مواد بین دو سلول از طریق آن انجام میشود. تراکم رشتههای سیتوپلاسمی به نام پلاسمودسمها در محل این منافذ دیده میشود. در محل منفذ فقط دیواره نخستین و تیغه میانی وجود دارد. بطورکلی هر پیت مکمل خود را در دیواره سلول مجاور در مقابل خود دارد. چنین منفذی را پیت دوطرفه گویند) pit-pair(. حفرهای را که در اثر فقدان دیواره پسین بوجود میآید، حفره پیت) Pit cavity( می گویند و جزوه درخت شناسی ۲ که متشکل از دیواره نخستین و تیغهمیانی است و دو حفره پیت دو طرفه را از هـم جدا میکند، غشــای پیت) Pit membrane( نام دارد. دهانهای که به طرف سطح درونی حفره یعنی روبروی حفره سلول است، منفذ پیت) Pit aperatus( گویند. دو نوع پیت قابل تشخیص است: پیت ساده ) Simple pit( و پیت هالهای یا لبهدار) Bordered pit(.
ویژگی مهم پیت هالهای در این است که دیواره پسین بر روی حفره پیت گسترش یافته، لبهای را روی منفذتشکیل میدهد بطوریکه منفذ بصورت باریک در مرکز آن قرار میگیرد. در پیت ساده، دیواره پسین چنین رشدی ندارد.
تغییرات دیواره گیاهی
1- مواردی که موجب استحکام سلول می شوند:
الف( چوبی شدن) Lignification(: این عمل سبب استحکام سلول میشود. ممکن است در این عمل همه دیواره چوبی شود) مثلاً در اسکلرانشیم( و یا اینکه قسمتی از آن چوبی گردد، بدین ترتیب که مواد چوبی از داخل بر روی دیواره نخستین رسوب میکنند)مانند آوندهای چوبی(. چوبی شدن از تیغه میانی آغاز میشود و به دیواره پسین میرسد. این عمل در تیغه میانی و دیواره نخستین شدیدتر صورت میگیرد. براساس نظریههای جدید، چوب از تغییرات همیسلولز حاصل میشود. بنابراین چوبی شدن درلایههایی که سلولز کم دارند شدیدتر است. به همین دلیل تیغه میانی که فاقد سلولز است لیگنین فراوان دارد. جزوه تشریح و مورفولوژی گیاهی نخستین که دارای ترکیبات پکتوسلولزی است کمی چوبی میشود و دیواره پسین که تقریباً از سلولز خالص ساخته شده است چوبی نمیشود و یا بصورت بسیار ناقص چوبی میگردد. چوب )لیگنین( سبب ازدیاد مقاومت و سختی دیواره میشود ولی قابلیت ارتجاعی آن را کم میکند.
ب( معدنی شدن) Mineralisation(: این عمل سبب استحکام سلول و کاهش میزان نفوذ پذیری آن میگردد .در این عمل نمکهای مختلفی مثل نمکهای کلسیم و سیلیس در سطح درونی دیواره بصورت بلور رسوب میکنند. معدنی شدن را میتوان به دو دسته آهکی شدن و سیلیسی شدن تقسیم بندیکرد.
1. آهکی شدن) Calcification(: آهک یا کربنات کلسیم معمولاً در دیواره سلولهای بشره یا زیر بشره
)هیپودرم( رسوب میکند. این عمل بیشتر در نهاندانگانی مثل: تیره کدو و گاوزبان دیده میشود. رسوب کربنات کلسیم در جلبک قرمزی به نام Lithothamnion )لیتوتامنیون(، به حدی زیاد است که جلبک را به شکل سنگ در میآورد و به همین علت ریسههای این جلبک شکنندهاند. سلولی که آهکی میشود اصطلاحااصطلاحاً لیتوسیست Lithocyst و رسوب داخل آن را سیستولیت گویند. سلولهای محتوی سیستولیت معمولاً از سایر سلولهای اپیدرم درشتترند مثال: در بشره برگ فیکوس.

دانلود رایگان خلاصه کتاب تشریح و مورفولوژی گیاهی pdf

2. سیلیسی شدن) Silicification(: این عمل برای استحکام بخشیدن به سلول است که در طی آن ذرات سیلیس در دیواره سلولهای بشرهای برگ و ساقه و اغلب در تک لپهایها جمع میشود. تیزی و برندگی برگ گیاهان تیره غلات و تیزی کرکهای گزنه به همین علت است. در برگ خرما ذرات سیلیس بصورت بلورهای کروی شکل مجتمع شدهاند.
2- مواردی که موجب کاهش تراوایی می شوند:
الف( کوتینی شدن) Cutinization(: این پدیده اغلب در قسمت بیرونی سلولهای اپیدرمی برگ و ساقه صورتمیگیرد. نتیجه این عمل، کاهش تراوایی و افزایش مقاومت سلول در برابر عوامل بیرونی است. لایه نازکی از کوتین که روی سلولهای بشرهای را میپوشاند کوتیکول نام دارد. این لایه در سلولهای مسن ضخیمتر است .دیواره بیرونی )اگزین( دانه گرده گیاهان عالی و اسپور گیاهان پست، از جنس کوتین است. کوتین فقط در محلول گرم و جوشان پتاس) KOH( حل میشود. منشأ آن را لیپیدهای درون سلولی میدانند.
ب( مومی شدن) Cerification(: ذرات موم در سطح بیرونی بشره برگ و ساقه و حتی میوه برخی از گیاهان و دانههای گرده، روی کوتیکول قرار میگیرد. موم به شکلهای مختلف دیده میشود. در کلم بصورت دانههای ریز و منظم و در کرچک نامنظم است. در نیشکر به شکل رشتههای افراشته و کم و بیش منظم دیده میشود.
ج( چوب پنبهای شدن) Suberification(: در این فرایند مواد چوب پنبهای در قسمت داخل دیواره نخستین سلولهای اپیدرمی رسوب کرده و بطرف دیواره پسین پیش میرود و بتدریج جانشین آن میشود. با افزایش ضخامت چوب پنبه، تراوایی سلول کاهش یافته و مرگ سلول با پر شدن آن از مواد چوب پنبهای فرا میرسد .چوبپنبه مخلوطی از اسیدهای چرب مانند اسید سوبریک و اسید سریک و اگزاسیدهایی مثل اسید فلونیک است.
تغییرات تیغه میانی
این بخش، از ترکیبات پکتیکی تشکیل شده که در آب غیر محلولند ولی تحت اثر آنزیمها بصورت پکتین قابل حل در آب در میآید که این پدیده را ژلهای شدن گویند. در این حالت رطوبت را شدیداً جذب کرده و حالت لعابی یا ژلهای پیدا میکند که به دو صورت دیده میشود:
موسیلاژها: لعابهایی هستند که هم میتوانند در داخل سلول نفوذ کنند و هم بین سلولها قرار گیرند. با افزایش لعاب در سلول، مرگ سلول فرا میرسد و با افزایش آن در بین سلولها رابطه آنها قطع میشود و سلولها آزاد و پراکنده میشوند. در بسیاری از جلبکهای قرمز، موسیلاژ بین سلولها دیده میشود. مثالهایی از حالت ژلهای شدن: رسیدن میوههای گوشتی، جدا شدن دانههای گرده، پیدایش منفذ روزنهها، بوجود آمدن جزوه تشریح و مورفولوژی گیاهی ترشحی.
صمغها: اگر فرآوردههای ترکیبات پکتیکی بیش از حد معمول باشند، در درون بافتها ذخیره میشوند و در اثر افزایش تراکم آنها، تعداد نسبتاً زیادی از سلولها تخریب شده و جای آنها بصورت حفرههای پر از ماده ژلهای در میآید که پس از خارج شدن از گیاه در مجاورت هوا، خشک و سخت میشوند و بصورت صمغ در میآیند )مانند صمغ عربی.(
طرز تشکیل تیغه میانی و دیواره نخستین
تیغه میانی در اواخر آنافاز یا اوایل تلوفاز میتوز و میوز دوم تشکیل میشود. بدین ترتیب که در ناحیه استوایی سلول و عمود بر رشتههای دوک، میکروتوبولهایی به نام فراگموپلاست) phragmoplast( در محل صفحه تقسیم و در وسط آن ظاهر میشوند و بهطرف دو قطب سلول پیش میروند. بدین ترتیب صفحهای از جنس پکتین و همیسلولزبین دو هسته قرار میگیرد که به طرف دیوارههای جانبی پیش رفته و سیتوپلاسم را به دو بخش تقسیم میکنند .عقیده بر این است که قبل از مرحله آنافاز، دستگاه گلژی خارج از دوک ظاهر میگردد و در مرحله آنافاز ،وزیکولهای حاوی قندهای مختلف از دستگاه گلژی خارج میشوند و سپس با حرکت به داخل سلول در منطقه استوایی بین فراگموپلاستها بصورت خطی قرار میگیرند. به این ترتیب ورقهای از جنس پکتین به نام صفحه سلولی) Cell plate( بوجود میآید که پس از پیدایش سلولز در دو طرف آن، تیغه میانی نامیده میشودو بدین صورت دیواره نخستین شکل میگیرد

سیتوپلاسم
فضای اطراف هسته سلول سیتوپلاسم نام دارد. در درون سیتوپلاسم اجزای مختلفی وجود دارد که اندامک های
درون سیتوپلاسم نام دارد هر یک از این اندامک ها جزوه تشریح ::