دانلود کامل ترین جزوه ایمنی مواد شیمیایی

جزوه رنگی و تایپ شده ایمنی مواد شیمیایی

دانلود فایل

استاد غلامعباس امینی دانشگاه پیام نور مصطفی پویا کیان- شیرازه ارقامی رشته تحصیلی: مهندسی پیام نور داشت حرفه ای کارشناسی

:)( ) ( ً () – ()– :
( :
) (
-) (
-) (
( :
:

) (:
:
• •

:

:
:
)( ) ( ) ( :
:
– ) ( – ) (- ( :
چرب غير اشباع بر اساس محل پيوند به چند روش نامگذاري ميشوند. يكي از اين روشها، سيستم امگا است كه بر اساس محل اولين پيوند دوگانه از انتهاي امگا ) گروه متيل ( شمارش آغاز مي شود. در اين روش به اتم كربن ) كربن متيل انتهايي( شماره يك را ميدهيم. بنابراين اسيدهاي چرب غير اشباع در سه گروه قرار ميگيرند:
ـ امگا 3 اسید α- لینولنیک ـ امگا 6 اسید لینولئیک ـ امگا 9 اسید اولئیک

خلاصه کتاب پی دی اف کامل جزوه ایمنی مواد شیمیایی دانلود رایگان

نامگذاری اسیدهای چرب
بسياري از كربوكسيليك اسيدها را با نام منبع استخراج آنها مي نامند. مثالا، اسيد فرميك از سمي كه در مورچه است استخراجشده است )در زبان لاتين، فرميكا به معناي مورچه است( ، اسيد استيك جزء اصلي سركه است.
در روش معمولي، موضع گروههاي استخلافي روي زنجير هيدروكربني اسيد كربوكسيليك با استفاده از حرفهاي يوناني α وβ و γ مشخص مي شود. اتم كربن را كه بلافاصله بعد از گروه كربوكسيل قرار دارد، اتم كربن α مي نامند.

نامگذاری آیوپاک:
نامهاي سيستماتيك اسيدهاي چرب از نام هيدروكربن پديد آورنده آنها با جايگزيني پسوند «اوئيك –oic » به جاي «اي » انتهايي مشتق شده است. بعنوان مثال اسيد چرب اشباع 18 كربني را اكتادكانوئيك اسيد مي نامند، زيرا هيدروكربن پديد آوردنده آن اكتادكان است. اگر اسيد چرب غير اشباع باشد پسوند ” انوئيك enoic– ” را بكار مي برند.
اسيد چرب 18 كربني با يك پيوند دوگانه را اكتادكنوئيك اسيد ، با دو پيوند دوگانه را اكتادكا دي انوئيك اسيد و با 3 پيوند دوگانه را اكتادكاتري انوئيك اسيد مينامند.
اسيدهاي چرب غير اشباع را بر اساس تعداد اتصال دوگانه )جزوه ایمنی مواد شیمیایی ( مي توان تقسيم بندي كرد. بنا به كاربرد لفظ اتيلن اين تركيبات را اتنوئيد مي نامند.از اينرو اسيدهاي چرب داراي يك اتصال دوگانه را منواتنوئيد، دو اتصال را دي اتنوئيد و سه اتصال را تري اتنوئيد مي نامند.

نمایش اسیدهای چرب با استفاده از علامت اختصاری:
اسيدهاي چرب اغلب بصورت خلاصه نويسي نوشته ميشوند.
اسیدهای چرب اشباع:
اسيدهاي چرب اشباع بصورت Cn: X خلاصه نويسي مي شوند.
n : نماينده تعداد اتم هاي كربن وX تعداد پيوند دوگانه مي باشد.
بنابراين براي نمايش اسيد چرب اشباع 18 كربني چنين مينويسيم:
18: 0

تعداد پيوند دوگانه تعداد كربن
اسیدهای چرب غیر اشباع:

: Numeric سیستم -1
Cn: X(.. , .. ) بصورت
n : نماينده تعداد اتم هاي كربن وX تعداد پيوند دوگانه مي باشد.
18 :1 )9(
نشان دهنده اسيد چرب 18 كربنه داراي يك پيوند دوگانه در روي كربن شماره 9 زنجير ميباشد.
)12و9( 2 : 18
نشان دهنده اسيد چرب 18 كربنه داراي دو پيوند دوگانه اولين پيوند دوگانه در روي كربن شماره 9 زنجير و دومين پيوند دوگانه بر روي كربن 12 زنجير ميباشد.
نکته: شماره گذاري كربن ها از كربن گروه كربوكسيل شروع مي شود.

2- سیستم دلتا :
Cn: X∆..,..
n : نماينده تعداد اتم هاي كربن وX تعداد پيوند دوگانه مي باشد.
موقعيت پيوند دوگانه را با علامت  كه به دنبال آن يك عدد قرار ميگيرد مشخص ميكنند. به اين ترتيب كه اتم هاي كربن از انتهاي كربوكسيل شمارهگذاري ميشوند. محل قرار گرفتن پيوند دوگانه در بالاي  نوشته ميشود.
بعنوان مثال يك اسيد چرب 20 كربني كه داراي 2 پيوند دوگانه است. يك پيوند دوگانه بين كربن 9 و 10 پيوند دوگانه بعدي بين كربن 12 و 13 قرار دارد بصورت زير نشان داده ميشود:
20 : 2  9 و 12
اسيد چرب 18 كربني با 3 پيوند دوگانه كه به ترتيب پيوندهاي جزوه ایمنی مواد شیمیایی بين كربنهاي 9 و 10، 12 و 13 ، 15و 16 قراردارند بصورت :
15و12 و9  3 : 18

3- سیستم امگا:
سيستم امگا است كه بر اساس محل اولين پيوند دوگانه از انتهاي امگا ) گروه متيل (است. شمارش از گروه متيل انتهايي آغازمي شود. در اين روش به اتم كربن ) كربن متيل انتهايي( شماره يك را ميدهيم.
در خانواده 3 ω اولين پيوند دوگانه از انتهاي متيل بر كربن شماره 3 قرار دارد.
در خانواده 6 ω اولين پيوند دوگانه از انتهاي متيل بر كربن شماره 6 قرار دارد.
در خانواده 9 ω اولين پيوند دوگانه از انتهاي متيل بر كربن شماره 9 قرار دارد.

ایزومری در اسیدهای چرب:
وجود پيوند دوگانه در اسيدهاي چرب ايجاد دو نوع ايزومري، ايزومري مكاني و ايزمري فضايي مينمايد.
ایزومری مکانی:
ايزومري مكاني مربوط به جايگاه پيوند دوگانه در مولكول اسيد چرب ميباشد.
بعنوان مثال به 11C18 :1  اسيد واكسنيك و 9C18 :1  اسيد اولئيك ميتوان اشاره نمود. اسيد واكسنيك با نقطهي ذوب 5/43 درجه و اسيد اولئيك با نقطهي ذوب 4/13 درجه ميباشد.
CH3 – (CH2 )7 – CH = CH – (CH2 )7 – COOH اسيد اولئيك
CH3 – (CH2 )5– CH = CH – (CH2 )9– COOH اسيد واكسنيك

ایزومری هندسی:
ناشي از وضعيت فضايي قرار گرفتن زنجير كربني اسيدچرب نسبت به پيوند دوگانه مي باشد. همان ايزومري سيس و ترانس است كه ايزومري هندسي گفته مي شود. يا بعبارتي مربوط به آرايش فضايي Z و E در طول پيوند دوگانه است .
چنانچه سختي پيوند دو گانه ) عدم آزادي چرخش حول پيوند مضاعف ( را با توانايي چرخش ساختار 3SP عوامل كربني در نظر بگيريم ايزومرهاي Cis و Trans در ساختار اسيدهاي چرب داراي پيوندهاي دوگانه قابل بررسي ميباشد.
چنانچه عوامل طرفين بند دوگانه در يك سمت )ساختارZ ( قرار گيرند ايزومري سيس) Cis ( و چنانچه در جهت مخالف هم ) ساختارE ( قرار گيرند ايزومري ترانس خواهد بود.
اگر دو قطعه زنجيره كربن مجاور اتصال دوگانه در يك طرف محور اتصال دوگانه و اتم هاي هيدروژن دو كربن در جهت مخالف قرار بگيرند، در اينصورت ايزومري از نوع سيس و اگر دو قطعه زنجير كربني در دو جهت مخالف قرار بگيرند ايزومري از نوع ترانس خواهد بود.
در مورد اسيد اولئيك ساختار طبيعي شكل فضايي سيس مي باشد. اسيد الائيديك داراي شكل فضاي ترانس ميباشد كه بحالت طبيعي ناياب است و با تاثير HNO2 بر اسيد اولئيك به دست ميآيد.

جزوه ایمنی مواد شیمیایی
C C C C
H (CH2)7CH3 H H
اسيد اولئيك اسيد الائيد يك
ملكول اسيد چرب نوع سيس در محل اتصال دوگانه به اندازه 120 درجه تاخوردگي دارد، در حاليكه در ايزومري ترانس محل اتصال دوگانه خطي است. هر قدر تعداد پيوند هاي دوگانه نوع سيس در يك مولكول چربي بيشتر باشد، اين مولكول آسانتر وضعيت هاي مختلف فضايي را مي پذيرد.
اسيدهاي چرب طبيعي از نوع ايزومري سيس هستند. اشكال سيس ) طبيعي ( اسيدهاي چرب غير اشباع توسط حرارت و در حضور كاتاليزورهاي خاص قابل تبديل به اشكال ترانس هستند. يكي از محصولات ناخواسته هيدروژناسيون) هيدروژن به روغن اضافه مي شود تا شكل مايع را به جامد تبديل كند( تغيير آرايش پيوندهاي دو گانه به شكل ترانس است.

خواص اسیدهای چرب:
خواص اسيدهاي چرب و ليپيدهاي ساخته شده از آنها بطور چشمگيري به طول زنجير و درجه اشباع آن بستگي دارد.

1.نقطه ذوب:
نقطه ذوب اسيدهاي چرب بطور زيادي جزوه ایمنی مواد شیمیایی تاثير طول و درجه اشباع زنجيره هيدروكربني آن دارد. با افزايش طول زنجير نقطه ذوب اسيد چرب افزايش پيدا مي كند. وجود پيوند دوگانه نقطه ذوب را كاهش ميدهد. نقطه ذوب اسيد چربي كه داراي پيوند دوگانه است از اسيد چرب اشباع شده هم كربن خود كمتر است. هرچه تعداد پيوند دوگانه بيشتر باشد نقطه ذوب بيشتر كاهش مي يابد.
در درجه حرارت اتاق) c 25 درجه( اسيدهاي چرب اشباع 12 تا 14 كربن بصورت جامد هستند در صورتيكه اسيدهاي چرب غير اشباع با همين تعداد كربن بصورت مايع ميباشند.

2. تشکیل صابون:
اسيدهاي چرب با زنجير طويل در آب غير محلول مي باشند ولي در قليايي محلولند و تشكيل صابون سديم يا پتاسيم مي دهند. صابونهاي سرب، كلسيم و منيزيم در آب غير محلولند. بدينوسيله مي توان اسيدهاي چرب را جدا ساخت.

دانلود رایگان خلاصه کتاب ایمنی مواد شیمیایی pdf

3. اکسیداسیون:
اسيدهاي چرب غير اشباع نسبت به اكسيداسيون بسيار حساس هستند و به سهولت اكسيد مي شوند. در اثر اكسيداسيون به تركيبات زير تبديل مي شوند كه خود سبب ايجاد واكنشهاي زنجبره اي راديكالهاي آزاد مي شوند و بسيار خطرناك هستند. اپو اكسيد كتو هيدروكسيد ان ديول C C C CH O
OHOH O OH HC CH

تند شدن چربيها Rancidity در اثر اكسيدشدن و ايجاد عوامل اسيدي و آلدئيدي در چربيها است.

4. احیاء:
در اسيدهاي چرب غير اشباع پيوند دوگانه بسادگي احياء مي شود وتبديل به اسيد چرب اشباع مي شوند.

5 . اندیس ید:
اسيدهاي چرب غير اشباع در محل پيوند دوگانه با هالوژنها تركيب ميشوند با تعيين مقدار جذب يد ميتوان تعداد پيوندهاي دوگانه موجود در يك اسيد چرب را تعيين نمود.

لیپیدهای ساده:

1- آسیل گلیسرولها :
الف-گلیسرول:
گليسرول الكل عمده موجود در ساختمان ليپيدها است يك تري اُُل جزوه ایمنی مواد شیمیایی و حاوي 2 الكل نوع اول و يك الكل نوع دوم است. در آب و اتانول محلول مي باشد ولي در مايعات آلي نامحلول بسيار كم محلول است.
CH2OH
CHOH
CH2OH

ب- آسیل گلیسرول:
تركيب اسيد چرب و گليسرول را آسيل گليسرول يا گليسريد مينامند. برجسب آنكه يك، دو يا سه اسيد چرب با عوامل الكلي گليسرول تركيب شده باشند به ترتيب منو، دي، تري آسيل گليسرولها يا چربيهاي تشكيل ميگردند.
نسبت به نوع اسيدهايي كه گليسرول را استريفيه ميكنند گليسريد حاصل، مايع، جامد يا نيمه جامد خواهد بود.
O O
O
H2C O C R1 H2C O C R1 H2C O C R1 HC O C R2 HC O C R2
CH2OH CH2OH H2C O C R3
تری آسیل گلیسرول دی آسیل گلیسرول منوآسیل گلیسرول

نقطه ذوب آسيل گليسرولها بستگي به نقطه ذوب اسيد چرب تركيبي آنها دارد. هر چه تعداد پيوند دوگانه در اسيدچرب زيادتر باشد نقطه ذوب روغن پايينتر است و هر چه تعداد كربنهاي مولكول اسيدها زيادتر باشد نقطه ذوب چربي بالاتر خواهد بود.
ایزومری درآسیل گلیسرولها :
تري آسيل گليسرول ها بر اساس نوع اسيد چرب و محل تركيب آن با گليسرول متفاوت خواهند بود هر گاه سه اسيد چرب از يك نوع باشند تری آسیل گلیسرولها را ساده مينامند مانند تري استئارين ) روغن پيه ،( تري پالمتين ) روغن نخل ( و تري اولئين ) روغن زيتون.(
چربيهايي كه داراي 2 يا 3 نوع اسيد چرب مختلف باشند تری آسیل گلیسرولهای مخلوط ناميده ميشوند. در اين سري از چربي ها ايزومر زياد ديده ميشود. مثلاً دو اسيد چرب A و B در تري آسيل گليسرولهاي مخلوط مي تواند به صورت شش شكل فضايي وجود داشته باشد. AAA, AAB , ABB, ABA, BAB, BBB و وجود 3 اسيد چرب مختلف 18 ايزومر مختلف را ايجاد ميكند.
براي شماره گذاري كربنهاي گليسرول از علامت اختصاري sn – به معناي شماره گذاري فضا – شيمي) -Stereochemical numbering( استفاده مي كنند. كه بترتيب كربن اول از بالا با شماره 1 و دومين كربن با شماره 2 و سومين كربن با شماره 3 مشخص گرديده و براي جزوه ایمنی مواد شیمیایی تري آسيل گليسرول بعذ از ذكر علامت Sn و گليسرول بترتيب نام اسيدهاي چرب قرار گرفته بر روي كربن 1، 2 و 3 آورده مي شود.
O
2 (CH2)14 CH3 :مثال
HC O C (CH2)7 C C (CH2)7 CH3
H H

H2C O C (CH2)12 CH3
Sn-glycerol-1-palmitate-2oleat-3myristice :واکس ها -2
استرهاي اسيدهاي چرب بلند زنجير) C14 تا C36 ( با الكل هاي چرب منوهيدروكسيليك با زنجير كربني طويل) C30 تا C16 ( مي باشند. نمونه اي از الكل هاي بلند زنجير، الكل ستيليك 16 كربنه، اولئيل الكل 18 كربنه و الكل ميريستيك 30 كربنه مي باشد. نقطه ذوب واكس ها معمولاً بالاتر از آسيل گليسرولها است. موم زنبور عسل استر اسيد چرب ) اسيد پالمتيك ( و الكل سنگين ) ميرسيل الكل ( به فرمول C15H31COOC30H61 است. مومها در غشاي محافظ پوست ،پروجدار برگها و بعضي ميوه ها و پوسته خارجي بيشتر حشرات وجود دارد.

لیپیدهای مرکب:
1- فسفولیپیدها:
فسفوليپيدها در تمام غشاهاي زيستي به مقدار فراوان وجود دارند و فقط مقدار خيلي جزئي در چربي هاي ذخيرهاي يافت يافت ميشوند. يك مولكول فسفوليپيد از چهار جزء تشكيل شده است:
اسیدهای چرب، پایهای که اسید چرب به آن متصل شده )الکل(، یک فسفات و الکل متصل به آن
پايهاي كه فسفوليپيد بر روي آن ساخته ميشود ممكنست گليسرول ) يك الكل 3 كربني ( و يا اسفنگوزين ) يك الكل پيچيده ( باشد. فسفوليپيدهاي محتوي گليسرول را فسفوگليسريد ) يا گليسروفسفوليپيد ( مينامند. فسفوليپيد محتوي اسفنگوزين را اسفنگوليپيد مينامند.