دانلود کامل ترین جزوه فارماکولوژی اتاق عمل

جزوه تایپ شده فارماکولوژی اتاق عمل

دانلود فایل

خلاصه کتاب دانشگاه پیام نور علمی کاربردی آزاد اسلامی کاردانی کارشناسی ارشد برای آزمون استخدامی جزوه فارماکولوژی اتاق عمل

جذب دهان: از ( ). () .() ً ً : ( /) (–) ، () () : ( ) در معرض قرار گرفتن دارو و مخاط روده شده و جذب را کاهش می دهد.
جذب رکتال: جذب سطح رکتوم خیلی زیاد نیست ولی جذب دارویی به دلیل وجود عرق زیاد در انجا صورت می گیرد. یکی از مزایاي این روش ان است که بخشی از دارو( حدود 50 درصد ) بعد از جذب از راست جزوه فارماکولوژی اتاق عمل از کبد عبور نمی کند.
(Parenteral) راه تزریقی

فارماکولوژی

تزریق زیرپوستی(Subcutaneous):
یک دارو ممکن است در زیر پوست یعنی در بافت پیوندي و یا چربی هایی که دقیقاً زیر درمیس قرار دارند ،تزریق شود. این روش تزریق بیشتر در داروهایی است که محرك بافت نیستند، چون در غیر این صورت موجب درد، نکروز و پوست ریزي می شوند. سرعت جذب دارو کم است و گاهی اوقات یک حالت ذخیره دارو فراهم می اورد. براي تزریق حجم زیاد باید به همراه دارو آنزیم هیالورونیداز به کار برد.
تزریق درون ماهیچه اي(Intramascular):
بعضی از داروهاي ابی، درون ماهیچه هاي اسکلتی تزریق می شوند، جذب در این روش به دلیل وجود عروق خونی زیاد سریع تر از روش زیر پوستی است.
:(Intravenous)تزریق وریدي
تزریق وریدي علی رغم مستقیم بودن ولی خطرناك ترین راه به حساب می اید. در این روش تزریق، چون دارو مستقیماً به خون تزریق می شود، لذا اثر فارماکولوژیک سریعی به وجود می اورد. داروها را باید به اهستگی تزریق کرد تا از وقوع عوارض جلوگیري شود. تزریق وریدي داروهاي روغنی و انهایی که کاملاً محلول نیستند، صحیح نیست.
:(Intrathecal)تزریق نخاعی
در این روش دارو مستقیماً در فضاي زیر عنکبوتیه نخاع به منظور گذشتن از سد خونی – مغزي تزریق می شود .خیلی داروها قدرت ورود به مایع مغزي – نخاعی را دارا نیستند و یا به مقدار خیلی کم جذب این ناحیه می شوند. زمانی که اثر سریع یک دارو مورد نیاز باشد، مثل بی حسی نخاعی و یا درمان عفونت حاد سیستم اعصاب مرکزي از این روش استفاده می شود.
تزریق اپی دورال(Epidural):
این راه تجویز عبارت است از کاربرد دارو به وسیله ي یک کاتتر کوچک به فضاي اپی دورال در اطراف ماده ي خاکستري. تجویز مواد شبه تریاك(Opioids) از این راه در حال افزایش است.
تزریق داخل شریانی(Intraarterial):
یکی از راه هاي اختصاصی است که براي ایجاد غلظت زیاد دارو در مواضع خاص، مثل اندام دچار سرطان، از ان استفاده می شود.
(Pulmonary) راه ریوي
ریه ها به علت دارا بودن سطح گسترده براي جذب و همچنین شبکه ي مویرگی غنی در اطراف کیسه هاي هوایی یکی از روش هاي مهم مصرف دارو هستند. براي مصرف گاز بیهوشی( نظیر هالوتان) و گازهاي درمانی مثل متسع کننده هاي برونش ( نظیر سالبوتامول) و بعضی از انتی بیوتیکها از این روش استفاده می شود. علاوه بر این بعضی از داروها که به سرعت تبخیر می شوند( نظیر امیل نیتریت) و یا انهایی که به صورت قطرات ذره بینی محلول( نظیر مشتقات ارگو) هستند، از این راه به کار می روند.
راه موضعی (Topical)
جذب داروهاي موضعی که بر روي پوست و یا غشاي مخاطی سایر اندام ها به کار می رود، نسبتاً سریع است .کاربرد داروها بر روي پوست اغلب براي اثر موضعی است ولی بعضی از ترکیبات محلول در چربی از سد پوست عبور کرده و اثر سیستمیک به وجود می جزوه فارماکولوژی اتاق عمل ( مانند پماد نیتروگلسیرین.)
(Dosage Form)اشكال داروئي
اشکال داروئی فرم هاي مختلف یک داروست که جهت استفاده از راه هاي مختلف تهیه می شوند. بعضی از اشکال دارو به شرح زیر است:

پس از استخراج مواد موثر گیاهی یا حیوانی در اثر حل کردن در حلال( اب یا اتر) و تبخیر و تغلیظ ماده حاصله، عصاره به دست می اید که قدرت اثر ان معمولاً چندین برابر ماده ي خام اولیه می باشد. عصاره ها به شکل مایع، نرم و خشک وجود دارند و جهت حفظ خواص داروئی خود باید در ظرف بسته و به دور از نور نگهداري شوند.
شربت ها ( Syrups):

خلاصه کتاب جزوه فارماکولوژی اتاق عمل پی دی اف کامل دانلود رایگان

اشکال داروئی هستند که از انحلال مواد موثر در شربت قند حاصل می شوند و این قند سبب مطبوع کردن طعم دارو می گردد ( شربت سولفات فرو، هیدروکسی زین، دکسترومتورفان)
سوسپانسیون ها (Suspensions):
مخلوط هاي مایعی هستند که مواد تشکیل دهنده انها براي مدت کوتاهی در حالت تعلیق مانده و سپس رسوب می کنند، لذا قبل از مصرف باید تکان داد تا داروي محتوي ظرف به شکل یکنواخت در مایع پخش شود .سوسپانسیون ها ممکن است از مخلوط چند ماده ي موثر داروئی تشکیل شده باشند که در این صورت ان را مخلوط” Mixture” گویند مثل فورازولیدون –PK ( کائولین – پکتین.)
لوسیون ها( lotions):
محلول هاي داروئی هستند که علاوه بر ترکیبا ت داروئی گوناگون، کمی نیز الکل ( جهت تسریع در خشک شدن و اثر خنک کنندگی) دارند و به منظور تمیز کردن پوست یا در درمان دانه هاي پوستی و خارش به صورت موضعی مصرف می گردند( لوسیون کالامین.)
امولسیون ها (Emulsions):
مخلوط اب وروغن که به کمک یک ماده افزوده شده دیگر(امولسیون کننده) نظیر متیل سلولز، صمغ عربی و یا کتیرا به شکل محلول یکنواختی در می ایند، مانند امولسیون پارافین مایع و فنل فتالئین که به عنوان داروي ملین به کار می رود. گاهی اوقات امولسیون از ساییدن داروهاي روغنی با اب به دست می اید(امولسیون بادام.)
پماد یا روغن ها (Ointments):
اشکال داروئی نیمه جامدي هستند که براي مصرف موضعی به کار می روند و مواد داروئی با یک ماده ي حامل نظیر وازلین، پارافین یا لانولین مخلوط شده است. در صورتیکه در تهیه پمادها مقادیر زیادي گردهاي داروئی مثل نشاسته، اکسید روي، کائولین و یا تالک جهت سفت کردن قوام فراورده به کار می رود، ماده ي حاصله را ضماد یا خمیر پوستی(Pastes) گویند.
:(Creams) کرم ها
از پمادها نرم تر بوده و شامل مقدار کمی آب هستند که به منظور نرم کردن پوست به کار می روند( ColdCreams).
یکی از اشکال دارویی جامد است که از پودرهاي دارویی به صورت فشرده و به شکل استوانه اي یا پهن تهیه می شوند. در صورتیکه قرص بدطعم، سوزاننده یا بد رنگ باشد روي ان را از یک ورقه لعاب قندي با رنگهاي مختلف می پوشانند که چنین قرصی را ” دراژه( ” Dragee) گویند.
بعضی از مواد تشکیل دهنده قرصها ممکن است در محیط اسیدي معده تجزیه شود و یا مخاط معده را تحریک کند که در این صورت قرص ها را از یک لایه گلوتن یا کراتین می پوشانند، چنین قرص هایی در معده باز نشده ولی در جزوه فارماکولوژی اتاق عمل قلیایی روده باز شده و جذب می گردند( بیزاکودیل ،اسپرینM.S و پانکراتین.)
یکی از معروف ترین فرم هاي کاربرد خوراکی پودرها، روغن ها و مایعات به صورت کپسول می باشند .کپسولها محفظه هاي کوچک ژلاتینی یا بیضی شکل هستند که طمع بد یا تلخ داروها را مخفی کرده و پس از ورود در معده و مجاورت با شیره ي معده حل می شوند.
اشکال داروئی مخروطی شکلی هستند که از طریق رکتوم استعمال می شوند. در ساختمان انها از کره کاکائو ،صابون، پیه و ژلاتین استفاده شده است که در حرارت معمولی جامد بوده ولی در حرارت بیشتر از 36 درجه ذوب و مواد موثر انها جذب می شود. برخی از شیاف ها اثر موضعی( ضد بواسیر، ملین) و برخی داراي اثرات عمومی (شیاف ایندومتاسین،شیاف استامینوفن) هستند.
محلول قابل تزریق محلولی استریل است که حاوي یک یا چند ماده داروئی بوده و از طریق وریدي، عضلانی و یا زیر جلدي به کار می رود. برخی از ترکیبات داروئی را می توان به شکل تزریق در داخل مفصل، نخاع یا قلب به کار برد. فراورده هاي تزریقی به فرم هاي امپول(فضاي شیشه اي سربسته و حاوي یک دوز دارو مانند دیازپام)، ویال (فضاي شیشه اي با درپوش لاستیکی حاوي چند دوز دارو مانند ویال پنی سیلین)، سرنگهاي یک بار مصرف (اتروپین و پرالیدوکسیم) و محلول هاي قابل تزریق وریدي با حجم زیاد(سرم دکستروز) وجود دارند.
بخورها اغلب شامل مواد ضدعفونی و فرارند که هنگام مصرف مقدار کمی از انها را به اب جوش اضافه می کنند، در نتیجه ماده فرار شامل ماده موثر داروئی است که به همراه بخار اب استنشاق می شود. براي نمونه می توان از بخورهایی که داراي منتول و تنطور اکالیپتوس هستند نام برد که در زمستان و مواقع زکام از انها استفاده می شود.
اسامی داروھا
یک دارو بعد از گذشتن از مراحل تحقیقاتی و پذیرفته شدن جهت مصرف در انسان وارد بازار شده و ممکن است سه نوع نام گذاري بر روي ان انجام گیرد:
نام شیمیایی:
وضعیت دقیق ترکیب شیمیایی و ساختمان مولکلولی داروها را مشخص می کند، این نام بیشتر براي شیمیدان ها معنی دار است.( مانند ان 4-هیدروکسی فنیل استامید که نام شیمیایی استامینوفن است.)
نام ژنریک:
یا نام غیر اختصاصی که مشخص کننده گروه فارماکولوژي داروهاست و اغلب از نام شیمیایی انها اقتباس شده ولی ساده تر از ان است. در تمام دنیا براحتی این اسامی قابل شناسایی هستند مثل سایمتدین
نام تجارتی:
یا نام اختصاصی دارو که اغلب توسط کمپانی هاي فروشنده دارو انتخاب می شود، اسامی مناسبی هستند که در
نوشتن انها حرف اول را بزرگ می نویسند و داراي نماد R تجارتی است مانند Tagamet R.که اسم تجاري داروي سایمتدین است . چون کارخانه هاي مختلف اجازه دارند براي هر محصول ژنریک نام تجاري خاص خود را انتخاب کنند بنابر این براي هر نام ژنریک از دارو چندین نام تجاري وجود دارد.
مكانیزم عمل دارو:
یک دارو بعد از رسیدن به یک غلظت مناسب در محل اثر خود در بدن، اثر درمانی و دلخواه را به وجود می اورد. در این جهت مولکولهاي ترکیبات شیمیایی باید از نقطه ورود بدن به مجاورت بافت محل اثر خود رسیده و با ان جزوه فارماکولوژی اتاق عمل انجام دهند .میزان پاسخ دارو به مقدار به کار رفته و زمان باقی ماندن ان در بدن بستگی دارد.

دانلود رایگان فارماکولوژی اتاق عمل

دوز داروي تعیین شده

متلاشی شدن اشکال دارو و انحلال ان
داروي اماده جذب
جذب، توزیع، متابولیزم، دفع
داروي اماده عمل
تداخل دارو – گیرنده

اثر
(Duration of Action) طول اثر
معمولا طول اثر به زمان حضور غلظت کافی از دارو در بدن و بافت هدف بستگی دارد.
اما در بعضی موارد مثلا داروهاي ارگانوفسفره فعالیت دارو با مشخصات فارماکوکینتیک و طول اثر دارو ارتباط ندارد. اثرات بیولوژیک آنها معمولا براي چند روز حتی بعد از دفع دارو از بدن به طول می کشد.
Half Life :نیمه عمر
مدت زمانی که لازم است بگذرد تا غلظت دارو در پلاسما به نصف کاهش یابد. معمولا طول اثر دارو معادل 3تا 4 نیمه عمر از دارو است. چون به ترتیب اگر غلظت اولیه در بدن 100 باشد بعد از یک نیمه عمر؛ 50 بعد از دو نیمه عمر؛ 25 بعد سه نیمه عمر؛ 12.5 و پس از چهار نیمه عمر غلظت دارو به 6.25 میرسد که دیگر اثر قابل مشاهده اي نمیتواند ایجاد کند.
. تا 5 دقیقه3 Suxamethonium تا 48 ساعت24 Diazepam
غلظت ثابت پلاسمایی: Steady State
در صورتی که دارو خوراکی باشد و فواصل تجویز دوزها برابر با نیمه عمر دارو باشد غلظت پلاسمایی دارو بعد هر تجویز افزایش می یابد تا جایی که بعد از 4 تا 5 نیمه عمر( 4 یا 5 امین دوز تجویزي) غلظت پلاسمایی دارو تا زمانی که دارو بصورت منظم تجوز می شوند باقی می ماند.
Loading dose دوز اولیه
تاخیر اولیه در رسیدن به سطح ثابت پلاسمایی را می توان با دو برابر کردن دوز اولیه تا حدي جبران کرد که به این دوز افزایش یافته اولیه دوز بارگیري می گویند.
عبور دارو از غشاها:
نفوذپزیري( Permeability) سلولهاي اندوتلیوم عروق به نسبت بقیه سلولها بالاتر است < عبور مولکولهاي بزرگ یونیزه هم مقدور می شود.
فرم غیر یونیزه از غشا عبور میکند و فرم یونیزه در محیط بیشتر باقی می ماند.
+AH ↔ A- + H داروهاي اسیدي
+BH+ ↔ B + H داروهاي قلیایی
معادله هندرسون-هاسلباخ: Pka نشان دهنده PH اي است که در آن به میزان مساوي داروي یونیزه و غیر یونیزه وجود دارد.
مثلا اگر Pka دارویی 6 باشد و در دو جزوه فارماکولوژی اتاق عمل مختلف قرار گیرد، در محیط اسیدي با PH=2 (محیط معده)درصد بسیار بالایی از دارو به فرم غیر یونیزه خواهد بودو اگر در محیط قلیایی تر مثلا پلاسما باPH=7.4 قرار گیرد حدود 96 درصد به فرم یونیزه -A در خواهد آمد.در این حالت فرمهاي غیر یونیزه بسته به شیب غلظت از غشاء از سمتی که غلظت بالاتر دارند به سمتی که غلظت کمتر دارند انتشار پیدا می کنند.
انتشار از طریق حامل : تسهیل شده و انتقال فعال
تسهیل شده : بدون محدودیتهاي مربوط به حلالیت و اندازه ذرات بدون صرف انرژي و توسط پروتئینهاي غشا در جهت شیب غلظت از جایی که غلظت زیاد دارند به جایی که غلظت کمتر دارند جابجا می شوند.
انتقال فعال : با صرف انرژي و در خلاف گرادیان غلظت. اشباع شونده هستند و میتوانند توسط برخی داروها عملکردشان مختل شود.
ارتباط غلظت پلاسمایی دارو با اثرات فارماکولوژیکی آن :
در واقع غلظت دارو در بافت هدف است که اهمیت دارد ولی چون به سهولت قابل اندازه گیري نیست، غلظت دارو در خون را اندازه گیري میکنند و با فرمولهایی میتواند حدس زد دارو در بافت مورد نظر چه غلظتی دارد.
غلظت دارو در پلاسما به این فاکتورها وابسته است:
میزان جذب دارو  میزان توزیع دارو در بافتهاي بدن
میزان متابولیسم میزان دفع دارو
روش مصرف خوراکی
مزایاي و معایب تجویز خوراکی:
مصرف راحت
ارزان
قابل قبول براي اکثر بیماران
برخی داروها در محیط اسیدي معده تخریب می شوند < انتریک کوت کردن
ممکن است باعث تحریک،تهوع، استفراغ یا خونریزي شوند < فرمهاي روکش دار و آهسته رهش
تاخیر حدود نیم تا چند ساعته براي شروع اثر
داروي خوراکی عموما باید به غلظت مناسبی در پلاسما برسد تا بتواند کارایی لازم را داشته باشد.
حلالیت :معمولا در معده و تحت تاثیر اسید معده صورت می گیرد
– تفاوت در اندازه ذرات (ریز تر<حلالیت سریعتر) و روکش دارو و مواد همراه دارو باعث تفاوت سرعت اثر دارو در کارخانجات مختلف سازنده دارو می شود. (دیگوکسین، فنی توئین:استفاده از مانیتول بجاي کلسیم سولفات بعنوان مواد همراه)
جذب داروي خوراکی :عموما به حلالیت در چربی، اندازه ملکولی و درجه یونیزاسیون آن بستگی دارد. داروي اسیدي ضعیف (مثل آسپرین) در معده به خوبی جذب می شود
داروي قلیایی ضعیف (مثل پروپرانولول و بنزودیازپینها) از دئودنوم( 6-PH=5) به خوبی جذب می شود
تاثیر سایر داروها و شرایط بیمار روي میزان جذب دارو از دستگاه گوارش:
کاهش میزان حرکت دستگاه گوارش( TCA,Atropin,Morphine) < کاهش سرعت و نه میزان جذب
افزایش سرعت تخلیه معده (متوکلوپرامید،جزوه فارماکولوژی اتاق عمل ) < افزایش سرعت جذب دارو
تجویز زیر جلدي و عضلانی دارو:
برخی داروها از راه خوراکی غلظت پلاسمایی بالایی ایجاد نمی کنند
یا بعلت تخریب توسط اسید معده (انسولین و هورمونها پروتئینی)
یا جذب ضعیف بعلت قطبی بودن بالاي مولکول (آمینوگلیکوزیدها : جنتامایسین)
یا در اثر عبور اولیه کبدي FPM به میزان زیادي بی اثر می شوند (ضد دردهاي اپیوئیدي)
یا بیمار بعلت عدم تحمل گوارشی قادر به مصرف خوراکی دارو نیست (تهوع با املاح آهن)
یا اصولا بیمار نسبت به مصرف دارو مقاومت میکند (بیماران مبتلا به اسکیزوفرنی)
جذب دارو از طریق تزریق زیرجلدي یا عضلانی خیلی ارتباط به PH و خصوصیات مولکولی دارو ندارد،بلکه بیشتر به میزان جریان خون ناحیه تزریق وابسته است.
تزریق عضلانی معمولا سرعت اثر بیشتر و تزریق زیرجلدي دوام اثر بالاتري ایجاد می کند.
ملح ها(نمک ها)ي مختلف داروها می توانند سرعت حلالیت و در نتیجه طول اثر متفاوتی داشته باشند (پنی سیلین 6.3.3 ترکیبی از سه ملح مختلف با سرعت حلالیت سریع، متوسط و طولانی است)
تجویز وریدي دارو :
معمولا زمانی که اثر سریع و فوري دارو نیاز باشد بکار می رود.چون اطمینان داریم که تمام دوز به خون می رسد اثرات آن دقیق تر قابل پیش بینی است و برخی تفاوتهاي بین فردي در جذب دارو را نخواهیم دید.
سرعت تزریق در برخی داروها باید محدود شود (ونکومایسین، مورفین: بعلت ترشح هیستامین)
عوارض نشت و تحریک موضعی دارو در نظر گرفته شود.(ترمبوفلبیت دیازپام)
تجویز داخل بینی :
برخی پلی پپتیدها مثل کلسی تونین (پوکی استخوان)، دسموپرسین (تکرر ادرار)، و برخی داروهاي غیر پروتئینی از این راه قابل جذب هستند( .رسیدن به غلظت بالاي CSF)
تجویز ترنس درمال:
جهت داروهاي پوتنت(مقدار کم دارو اثر جزوه فارماکولوژی بیهوشی توجه ایجاد کند) با حلالیت چربی بالا (نیتروگلیسرین،هیوسین)
توزیع دارو:
بعد از تجویز و جذب و رسیدن دارو به پلاسما در قسمتهاي مختلف بدن پخش می شوند. این توزیع به عواملی زیر بستگی دارد
PH= 7.4 خون PH=6 ادرار
مایع مغزی-نخاعی PH=7.3بزاقPH=7
اسید معده PH=0.7ترشحات پانکراسPH=8.1 شیر 7PH=
حلالیت دارو در غشاهاي لیپوفیل( 25% تیوپنتال بلافاصله به مغز جزوه فارماکولوژی اتاق عمل و سپس دوباره به پلاسما بر میگردد <کاهش دوام اثر در CNS و طولانی شدن حذف تا 24 ساعت)
درجه یونیزاسیون و PH قسمتهاي مختلف بدن
اتصال به پروتئینهاي پلاسما (آلبومین)..،
میزان پروتئینھای پلاسما:
آلبومین ھا 60%
ایمونوگلوبین ھا 18%فیبرینوژن ھا 4%سایر

قسمت عمده متابولیسم در کبد صورت میگیرد و بخش اندکی توسط آنزیمهاي موجود در پلاسما (مثلا کولین استراز پلاسما عامل تجزیهMivacurium )، بخش محدودي در روده( مورفین و کلرپرمازین) و کلیه(میدازولام، دوپامین) و ریه(پریلوکائین،آنژیوتنسین 1)
تبدیل فرم محلول در چربی و غیر جزوه فارماکولوژی اتاق عمل فرم قابل حل در آب و آماده کردن دفع از بدن
استامینوفن  ان استیل پارا آمینو بنزوکینون ایمین (آلکیله کننده  نکروز کبدي)
هالوتان < تري فلورواستیل کلراید اتصال محکم کووالان با لایزین  ابقا در کبد و صدمه هپاتوسیت ها
متابولیسم در کبد در دو فاز انجام میشود : متابولیسم کبدي فاز 1 و فاز 2

مهار و القاي سیتوکروم P450: برخی داروها یا عوامل : : -: () () () () ، :()