نمونه سوالات متون اسلامی با پاسخنامه

سوالات متون اسلامی

فرمت پی دی اف

به صورت تستی

با پاسخنامه

دانلود فایل

 

 

دانشگاه پیام نور علمی کاربردی دانشگاه آزاد اسلامی کاردانی کارشناسی ارشد دانشگاه دولتی سراسری پایان ترم

 

 

 

 

 

 

( )؛ ( )  ؛

: ؛

؛

:

: ) ؛ ) ؛

)

( ) 🙂 :
) :

:
.-؛
.-؛

.-؛

.-؛

-؛

.-؛ .-؛
-؛ .-؛ .-؛

: :
دین

نمونه پرسش:

.1علل ظهور سکورالیسم در غرب چیست؟ . 2سکورالیسم یعنی چه؟

درس نهم: پلورالیسم یا کثرت گرایی دینی

پلورالیسم برگرفته از واژه لاتین «pluralis» و به مفهوم »گرایش به کثرت« است. این واژه به مرور در عرصه اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، معرفتی و دینی به کار آمد، پلورالیسم در هر یک از این عرصه ها به معنای پذیرش

کثرت و تنوّع در همان حوزه است.

پلورالیسم اجتماعی، سیاسی عبارت است از پذیرش کثرت در حوزه نهادهای مدنی، احزاب، جمعیت ها و عقاید ناظر به مصالح اجتماعی. عوامل مختلفی مثل زیان های ناشی از تمرکز در قدرت و استبداد دینی و دولتی موجب گرایش به این اندیشه شد. لازمه چنین تفکری تسامح و تساهل نسبت به رفتارهای اجتماعی و سیاسی دیگران است.

پلورالیسم فرهنگی بهمعنای پذیرش آداب و رسوم مختلف از اقوام مختلف در شرایط جغرافیایی گوناگون است. پلورالیسم اخلاقی هم تکثر در مرام های اخلاقی را می پذیرد، هم تغییر رنگ و شکل ارزش های اخلاقی در طول

زمان را صحّه می گذاردارزش. های اخلاقی نوعا نسبی تلّقی می شود.

پلورالیسم معرفتی، مهم ترین نوع پلورالیسم است که با رویکردها و مبانی گوناگون عرضه شده است:

از انکار اساسی حقیقت گرفته، تا غرق بودن جهازهای ادراکی در لایه های تو در توی حقیقت، تا نقصان دائمی هر نوع شناخت و مواجهه افراد با ضلعی از اضلاع حقیقت، تا تفکیک بود از نمود (فومن از فنومن)، و تا دخالت پیش زمینه ها در ابعاد فهم پلورالیسم معرفتی، همه این موارد در بردارنده نوعی از شکاکیت و نسبی انگاری در شناخت است.
پلورالیسم معرفتی منتقدان و نقدهای زیادی دارد، از جمله نقدها این است که، اگر چه همواره شناخت انسان محدودیت هایی دارد، امّا هرگز این بدان معنا نیست که بتوانیم در صحت و مطابقت همه گزاره ها شک کنیم، زیرا اوّلا، پذیرش چنین تشکیکی حتی پایه های پلورالیسم را نیز فرو می ریزد، و ثانیا، اگر چه شناخت کنه پدیده ها از تمام زوایا، برای بشر دشوار است، امّا با همین مقدار، از شناخت می توان به نسبت میان موضوع و محمول اذعان

کرد و با افزایش شناخت این نسبت، لزوما به هم نمی ریزد و علم ما تغییر نمی کند.

همه انسان ها گزاره هایی را سراغ نمونه سوالات متون اسلامی با پاسخ که امکان صادق نبودن آن کاملا منتفی است، گزاره های ریاضی، بدیهیات عقلی و غیر بدیهیات مبتنی بر برهان از این دست هستند.

پلورالیسم دینی: آیا ادیان دارای ماهیت واحدند ؟

سرنوشت آنان به لحاظ نجات ، بهشتی یا جهنمی شدن چه خواهد بود ؟ در رفتار و عمل چگونه باید با پیروان ادیان دیگر ، برخورد کرد ؟

دانلود رایگان تست نمونه سوالات متون اسلامی با پاسخ جواب pdf

از نظر قرآن کریم ادیان وحیانی با همه جلوه های تاریخی شان دارای ماهیت واحدند و نام عمومی این ادیان که بیانگر روح حاکم بر تعالیم آنهاست » اسلام « می باشد . تفاوت شرایع آسمانی یا در سلسله مسائل فرعی و جزئی است که بر حسب مقتضیات زمان و ویژگی های محیط و ویژگی های مردمی که به دین دعوت می شده اند ، متفاوت است و یا در سطح و مرتبه است .

قرآن موید کتب آسمانی گذشته و پیامبران سابق است ، اما کتاب مقدس کنونی ، همان تورات و انجیل نیست. پلورالیسم دینی به معنای پذیرش و حق دانستن ادیان مختلف است. و این نظریه یکی از چهار دیدگاهی است که در مواجهه با پرسش از چرایی کثرت ادیان ارائه شده است.

سه دیدگاه دیگر عبارتند از:
1ابطال. گرایی که با تبیین جامعه شناختی یا روان شناختی، ادیان را زاییده توّهمات بشری می دانند.

2. انحصار گرایی که صرفا یک دین را حامل حقیقت و موجب سعادت می داند.
3. شمول گرایی، که رویکردهای مختلف دارد ـ عبارت از این است که صرفا یک دین حق وجود دارد و شاهراه نجات است و سایر ادیان، اگر چه مشتمل بر حقایقی هستند، امّا اکنون دین حق و کامل به نحو صد در صد نیستند ولی پیروان آن ها اگر در کشف حقیقت کوتاهی نکرده باشند، از نجات برخوردار می شوند.

پیروان ادیان دیگر نیز انسان هایی پاک و مطیع خدایند و در نتیجه، رستگاری از آنان نیز دریغ نخواهد شد.1 کثرت گرایی یا پلورالیسم دینی، برای نخستین بار توسط جان هاروود هیک (متولد 1922م) مطرح گردید. فیلیپ کویین سه عامل را زمینه ظهور کثرت گرایی دانسته است:

1. بسیاری از مسیحیان از جنگ های مذهبی خسته شده و نوعی تساهل و تسامح پیشه خود کرده بودند.

2. گسترش مطالعات ادیان در جامعه مسیحی قرن بیستم، محققان دریافتند که وجوه اشتراک بسیاری میان اسلام و مسیحیت برقرار است.
3. همزیستی پیروان ادیان مختلف در کشورهای غربی است.

مدعای کانونی کثرت گرایی آن است که همه ادیان آسمانی راه رستگاری انددلیل. اصلی این ادّعا به نظر جان هیک آن است که روح رستگاری عبارت است از این که آدمی از خودمحوری رهایی یابد و زندگی خود را بر مدار واقعیت سر و سامان دهد.

واقعیتِ آشکاری که کثرت گرایان را بامشکل مواجه می کند، وجودِ اختلاف های عقیدتی در ادیان موجود است. برخی از ناقدان غربی به درستی اشاره کرده اند که باید انسان نسبت به متعلق پرستش و سرسپاری خود، برداشت

صحیحی داشته باشد تا بتواند از دام خودپرستی بِرَهد.» 2آیا دیدی آن که خدایش را هوای نفس خود گرفته بود3.« جان هیک می گوید: آنچه این تعارض ها و ناسازگاری را از میان برمی دارد آن است که این اعتقادات را آیینه واقعیات ندانیم.آنچه اسلام و مسیحیت و یا هر دین دیگری را در یک ردیف می نشاند، آن است که پیروان هر

1. به نقل از: محمد لگنهاوزن، اسلام و کثرت گرایی دینی، ترجمه نرجس جواندل، ص.103
2. مایکل پترسون و دیگران، عقل و اعتقاد دینی، ص.398
3. سوره فرقان، آیه .43

دینی، سودای شناخت خداوند را دارند؛ اما چون انسانند و دارای محدودیت معرفتی، هرگز نمی توانند واقعیت را دریابند.

ما انسان ها در مواجهه با خداوند و عالم اُلُوهی مانند نابینایان در مواجهه با یک فیل هستیم.4 باید دید پاسخ هیک به اشکال ناسازگاری اعتقادات ادیان تا چه اندازه از حقیقت بهره دارد.

یک. باید اذعان کرد که برداشت عموم مؤمنان آن است که اعتقادات دینی بازنمون حقیقت است. و تحلیل هیک و کثرت گرایان برخلاف فهم عرفی مؤمنان است.
دواگرچه. ذات رُبوبی در دسترس فهم ما نیست، انسان می تواند شناخت درست و مطابق با واقع و البته غیر کاملی از خالق خود به دست آورد؛ به ویژه آن که آن معرفت را در آینه وحی باز جوید.
اینسهسخن. که اعتقاداتْ نقش مقدّمی دارند نباید به معنای آن تلقّی شود که آنها جزء سعادت آدمی نیستند؛ زیرا رکن اصلی سعادت آدمی توحید است و انسان، حتی اگر بر فرض می توانست بدون اعتقادِ توحیدی متحوّل شود، این تحوّل سعادت بخش نبود.

برای پلورالیسم دینی مبانی متنوّعی وجود دارد که توضیح دقیق و نقد و بررسی آن ها، مجال گسترده ای را می طلبد و در اینجا به اشاره اکتفا می کنیم:

1. کثرت گرایی بر اساس تفکیک بین گوهر که مشترک است و صدف دین که متفاوت است؛

2. بر اساس تجربه وحیانی و دینی واحد و نمونه سوالات متون اسلامی مختلف از آن؛

3. بر اساس توجه و تأکید بر مشترکات دنیایی و زندگی جمعی؛

4. بر اساس تحلیل و ارجاع پیام ادیان به امر واحد؛

5. مبتنی بر تفاوت حقیقت فی نفسه و حقیقت برای ما یا نومن و فنومن (مبنای کانت)؛

.6ر مبنای گرایش مفسّر محوری در هرمنوتیک و صامت بودن متن؛ .7 رویکرد تکافو و برابری ادله و عدم توان عقل نسبت به ترجیح یکی از ادیان؛

هر یک از توجیهات مذکور برای کثرت گرایی، دچار اشکالات و نقدهای متعددی است که در جای خود بحث شده است، ذکر همه مباحث به طول می انجامدامّا. به عقیده ما مسلمانان، مدارک روشن و خرد پذیری بر حقانیت اسلام وجود دارد که ادّعای همسانی همه ادیان و تکافو ادله را باطل می نماید. از جمله ادله مورد استناد به این موارد می توان اشاره کرد: خرد پذیری آموزه های اسلامی و سازگاری آن ها با هم، مستند بودن منابع و متون اسلام، عدم تحریف قرآن، اعجاز و مبارزه طلبی کتاب اسلام، جامعیت احکام و کارکردهای مثبت آن، خاتمیت و

تأخر دین اسلام و پذیرش ادیان آسمانی گذشته در درون خود و نسخ آن ها و گذشتن دوران حقانیت و نجات بخشی آن ها.

نکته دیگر این که به هر حال مدعیات ادیان ناظر به عالم خارج است و جمع بین دعاوی آنها و حقّانیت همه گزاره ها ممکن نیست، چرا که اجتماع نقیضین محال استیا. خدای یگانه و مجرّد از ماده و هستی بخش موجودات،

 

.4 مایکل پترسون و دیگران، عقل و اعتقاد دینی، ترجمه احمد نراقی و ابراهیم سلطانی، ص .407

وجود دارد و یا ندارد؛ یا خالق موجودات یکی است یا بیشتر؛ یا جهان آخرت و حساب و کتاب اعمال دنیایی بندگان وجود دارد و حق است یا نه. جمع همه اینها و درستی همه اقوال ممکن نیست.

براساس این دیدگاه در هر دوره ای فقط یک راه برای رستگاری وجود دارد. بنابراین ـ مثلا ـ کسانی که در عصر ظهور حضرت عیسی ـ علیه السلام ـ بوده اند و پیام او را شنیدند، هرگز نمی توانستند به این بهانه که بر کیش یهودند و راهموسی ـ علیه السلام ـ را وسیله تقرّب به خداوند کرده اند، از تصدیق رسالت حضرت عیسی ـ علیه السلام ـ سرباز زنند.
æ این است راه راست من. پس، از آن پیروی کنید و از راه ها ]ی دیگر[ که شما را از راه وی پراکنده می سازد، پیروی نکنید.5
æ هرکه جز اسلام، دینی ]دیگر[ جوید، هرگز از وی پذیرفته نشود، و وی در آخرت از زیانکاران است.6

بگو: این است راه من، که من و هرکس (پیروی ام) کرد، با بینایی به سوی خدا دعوت می کنیمو. منزّه است خدا، و من از مشرکان نیستم.7 اذعان به این که راه حقیقی سعادت دین اسلام است، به معنای آن نیست که باید انسان های دیگر را وادار به تسلیم

شدن در برابر این حقیقت کنیماین. موضوع علاوه بر آن که اصولا ناممکن است ـ زیرا تسلیم شدنِ قهری هرگز نمی تواند رستگاری موعود را به ارمغان آورد ـ با تعالیم خود ادیان، و به ویژه دین اسلام، منافات دارد. »در دین هیچ اجباری نیست و راه از بیراهه به خوبی آشکار شده است8.« امام علی ـ علیه السلام ـ ، وقتی در دوران حکومتش، کسانی زینت و زیور زنی یهودی را از او به زور می گیرند بر

می آشوبد و می گوید اگر مسلمانی از غم این حادثه بمیرد، ملامت و نکوهشی بر او روا نیست. و هم اوست که به استاندار خود، مالک اشتر، فرمان می دهد تا بدون درنظر گرفتن دین مردمان با آنان به انصاف رفتار کند.

قرآن کریم به ما تذکر می دهد که اساس مدارا با پیروان ادیان دیگر نباید کسب رضایت ایشان باشد؛ زیرا این مسأله ما را به درآمدن در کیش و سلک آنان و در نهایت خروج از صراط مستقیم وامی دارد.بلکه9 اساس محبّت به دیگران و مدارا با آنان، باید برای کسب رضای خداوند باشد، که در این صورت نه فقط مداراگر از جرگه مسلمانان خارج نمی شود، که آن دیگری را هم به اسلام می گرایاند. آنها که در صراط مستقیم اسلام اند،10 هرگز نباید دیگران را به دیهتحقیر بنگرند؛ چرا که بسا در میان آنان، بندگانِ حق جویی باشند که به هر دلیلی از رسیدن به حق باز مانده اند؛ اما همین سعی و کوشش حق جویانه آنها، رحمت خداوند را شامل حال آنان خواهد کرد.
به طور خلاصه و جمع بندی در بحث پلورالیسم دینی می توان گفت:

5. سوره انعام، آیه .153
6. سوره آل عمران، آیه .85
7. سوره یوسف، آیه .108

8. سوره بقره، آیه .256
9. سوره بقره، آیه .256
10البته. روشن است که منظور از مسلمان بودن صرفاً داشتن عنوان مسلمانی نیست؛ بلکه التزام واقعی به آن است والاّ چه بسیار
مسلمانانِ اسمی که بیش از هرکس دیگری از صراط مستقیم دورند.

الف) در بخش حقانیت، حق یکی است و بر اساس ادله معتبر، از آن اسلام و مذهب تشیع است و حقانیت همه مذاهب و ادیان، عقلا قابل پذیرش نیست.

ب) در بخش نجات، کسانی که به خدا و دین حق ایمان پیدا کنند و عمل صالح انجام دهند، رستگار هستند و سایر افراد و غیر مسلمان ها در صورتی که شرایط و انگیزه تحقیق را به دلیل فقر فرهنگی و فکری نداشته اند یا در بررسی های خود به حقیقت کامل نائل نشده اند، و در عمل انسان های پاکی بوده اند و به مسلّمات احکام عقلی و اخلاقی پایبند بوده اند، مشمول رحمت الاهی می شوند و گرفتار عذاب نمی شوند، امّا کسانی که در پیدا کردن راه حق و عمل به خوبی ها کوتاهی کرده اند، مواخذه و کیفر خواهند شد.

ج) در بخش همزیستی و رفتار با دیگران هم اسلام مدافع مدارا و حسن رفتار با سایر انسان ها بلکه حیوانات، است و مادامی که افراد دیگر عناد و خصومت نورزند و در صدد جدال و خوف مومنان برنیایند، مورد لطف و مهربانی و حسن معاشرت قرار می گیرند.11

منابع برای مطالعه بیشتر:

1. مایکل پترسون و دیگران، عقل و اعتقاد دینی، ترجمه احمد نراقی و ابراهیم سلطانی

2. محمد لگنهاوزن، اسلام و کثرت گرایی دینی، ترجمه نرجس جواندل
3. عبدالرسول بیات و دیگران، فرهنگ واژه ها

4. عبدالحسین خسرو پناه، کلام جدید، فصل مربوط

5. هادی صادقی، درآمدی بر کلام جدید

نمونه پرسش:

.1سه پرسش اصلی در باب پلورالیسم چیست؟ پاسخ اسلام در این باره چیست؟

.2 کدامیک از دانشمندان زیر بنیانگذار کثرت گرایی دینی معاصر است ؟
الف : مارتین لوتر ب : کارل بارت ج : ایمانوئل کانت د : جان هیک
.3 کدام گزینه جزو دیدگاههای مطرح در بحث پلورالیسم دینی نیست؟
الف) وحدت گرایی ب) ابطال گرایی ج) شمول گرایی د) انحصار گرایی

 

درس دهم : علم و دین

یکی از مباحث مهم کلام جدید و فلسفه دین، بحث علم و دین است از این بحث با عناوین مختلفی مانند هم سخنی علم و دین، تعاون علم و دین، دیالوگ علم و دین، تعارض علم و دین و رابطه علم و دین یاد می شود.

.11 عبدالرسول بیات و دیگران، فرهنگ واژه ها، ص142 ـ 163 همراه با تصرف و تلخیص، برای توضیح و آشنایی بیشتر ر.ک به
منبع ذکر شده و عبدالحسین خسرو پناه، کلام جدید، فصل مربوط، هادی صادقی، درآمدی بر کلام جدید، ص321 ـ .356

تبیین دقیق و صحیح این رابطه موجب پیشرفت و بالندگی مطالعات دینی و تلاش های علمی است.
ابتدا باید دانست که مراد از دین در این بحث، آموزه هایی است که از طریق وحی و پیامبران برای هدایت انسان ها آمده است. به تعبیر دیگر مراد ادیان آسمانی و ابراهیمی است و چون خاستگاه این مسأله، مغرب زمین است بیشتر نظر به مسیحیت استو. منظور از علم، علوم تجربی اعمّ از طبیعی ( یعنی فیزیک، شیمی،زیست شناسی، زمین شناسی و….) و انسانی (یعنی روان شناسی، جامعه شناسی، مدیریت، اقتصاد و…) است.

عوامل پیدایش اندیشه تعارض علم و دین عوامل متعددی موجب پیدایش اندیشه تعارض علم و دین خصوصا در دنیای غرب مسیحی شد که از جمله به موارد زیر می توان اشاره کرد:

.1 تحولات بزرگ در دنیای علم و نمونه سوالات متون اسلامی توان هماهنگ سازی آن با دین

تحول اوّل: تغییر هیئت قدیم و ابطال نظریه زمین مرکزی در قرن هفدهم از سوی کپرنیک، کپلر و گالیله و اصرار گالیله بر واقعی بودن این امر در رابر کلیسا و متولیان آیین مسیحیت به تدریج موجب تردید مردم در صحت سخنان اربابان کلیسا شد.

تحول دوّم: ارائه تئوری تکامل از سوی داروین و انتشار آن در قرن نوزدهم که الگویی جدید برای پیدایش موجودات زنده و حیوانات متکامل و انسان از موجودات بسیط تر به مرور زمان و در اثر سازگاری با محیط و جهش و پایداری انواع برتر استبا. ارائه این فرضیه ـ نه اصل مسلّم علمی ـ مسأله خلقت ابتدایی انسان و داستان آدم و حوا ع و کرامت ذاتی انسان که از سوی متدینان مورد پا فشاری است، به چالش جدی کشیده شد.

.2 تحریف و تفسیر غلط از مفاهیم و آموزه های دین
گاهی بین متون اصلی دین و باورها و ظواهر دینی تفاوت اساسی وجود دارد. در این هنگام ناسازگاری برداشت های برخی متدنیان با عقل و علم، به حساب تعارض علم و دین گذاشته می شود که باید از این مغالطه پرهیز کرد. تفسیر شجره ممنوعه به شجره معرفت از سوی برخی مسیحیان و جسمانین دانستن خدا نمونه ای از این اشتباه است.12

.3 هم ردیف دانستن خدا با علل طبیعی
اگر متدنیان خداوند را علّتی هم عرض با عدل طبیعی بدانند، در آن صورت هم به دنبال خدا در عالم طبیعت می گردند و هم با روشن شدن اسباب و علل طبیعی پدیده های مختلف مانند سیل، زلزله، صاعقه، بیماری و…. به تدریج عرصه بر خداوند تنگ خواهد شد. در این صورت گویا با پیشروی علم، دین و اعتقاد به خدا به حاشیه رانده می شود.

.4 در هم آمیختن مباحث فلسفی با دین

 

.12 مطهری، مسأله شناخت، ص26 ـ .28

اختلاط افکار برخی فلاسفه یونان ارسطو با الهیات مسیحی، موجب ضربه پذیری مسیحیت شد چرا که ابطال آن اندیشه های بشری، ردّ دین شمرده می شد. با جدا کردن حریم اصلی دین، از نظریات عالمان، از این آفت پیشگیری خواهد شد.13

.5 رفتار خشونت آمیز کلیسا با دانشمندان
تأسیس دادگاه تفتیش عقاید در قرن سیزدهم میلادی و اروپای قرون وسطی و بر بریت، موجب پیدا شدن تجارب بسیار تلخی در تاریخ مسیحیت شد که تعداد بسیاری از دانشمندان را به دچار زندان، شکنجه و مرگ کرد.

این رفتارهای ناپسند تفکراتی مانند تعارض علم و دین، افزایش مادی گرایی دین از دنیا را به دنبال آورد. عوامل ذکر شده و غیر اینها مانند عدم پایبندی متولیان دین نسبت به دین و اخلاق و دنیا زدگی عالمان دین یا پرداختن متشرّعان به امور غیر علمی و خرافی، همگی در دین گریزی، مادی گرایی و باور به ناسازگاری دین و علم مؤثر بوده و هستند.

دیدگاه های مختلف در باب رابطه علم و دین
درباره رابطه یا عدم رابطه میان علم و دین، یلسوفان و متکلمان دیده گاه های مختلف ارائه کرده اند:
.1 تمایز علم و دین

روش علمی، تنها راه ممکن برای آگاهی از عالم خارج نیست. بلکه علم و دین هر دو، راهی برای بیان واقعیات عالم هستند لکن هر کدام مستقلی دارند. طرفداران نظریه تمایز مبانی و راه های مختلفی برای بیان این نظریه دارند:

الف: تفاوت زبان علم و دین

در قرن بیستم، گرایشی در بین فیلسوفان پدید آمد که به فلسفه تحلیل زبانی معروف است. این گروه بر این باورند که ریشه بسیاری از اختلافات متفکران به بحث زبان های مختلف کارکردهای بر می جزوه فلسفه اسلامی . این عدّه عبارت است از: »در معنای یک گزارش کندو کاو نکن، ببین کار بردش چیست.«

بر این مبنا وقتی زبان علم را برای پیش بینی و کنترل واقعیات بدانیم و زبان دین را نیایش، توصیه و اعلام وفاداری به اصول اخلاقی دانستیم، فعالیت علم و دین در دو محور کاملا جداست که در نتیجه جایی تعارض باقی نمی ماند.

ب: ابزار انگاری علم و واقع نمایی دین

بر این مبنا، تئوری های علمی عبارتند از فرضیات، الگوها و مدل هایی که برای محاسبه و پیش بینی و توجه پدیده های عالم ارائه می شوند و حاکی از عالم خارج به نحو تامّ نیستند. این مبنا، امروزه دیدگاه رایج در میان فیلسوفان علوم تجربی است. از سوی دیگر گزاره های دین بیان گر حقایق عالم هستند، لذا تعارضی پیدا نخواهد شد.

ج: ابزار انگاری دین و واقع نمایی علم
بر این اساس، تعالیم دینی تنها دارای نقش اخلاقی و توصیه ای هستند و هیچ سخن توصیفی درباره طبیعت ندارند.

 

 

.13 ایان باربور، علم و دین، ص.35

گالیله می گفت: »دین آمده است برای اینکه بگوید چگونه به آسمان می توان رفت، نه آنکه آسمان ها (ستارگان) چگونه می روند.« نباید افکار خود را محدود به معانی ساده و تحت اللفظی آیات کتاب مقدس کرد بلکه باید به غرض اصلی آیات توجه کرد. از سوی دیگر علم کاشف از واقعیات جهان است.14

د: نو ارتدوکس ها
این گروه معتقدند موضوع الهیات، تجلّی خداوند در مسیح است و موضوع علم، جهان طبیعت پس از هم جدا هستند، خدای متعال را تنها از راه تجلّی بر ما باید شناخت ولی طبیعت را با کمک عقل بشری می توان شناخت.15

هـ: فلسفه اصالت وجودی (اگزیستانسیالیسم)
معرفت علمی، معرفتی : ()
: ّ