جزوه اپیدمیولوژی
شامل دو فرمت پی دی اف و ورد
با قابلیت ویرایش و جستجو
تایپ شده با کیفیت بالا
همه گیرشناسی یا اِِپیدمیولوژی )epidemiology( مطالعه نحوه «» )(«» «» •ّّ•)(
•))•)(
•)تریس 0882(
•اپیدمیولوژی یکی از علوم پایه پزشکی است که در مورد توزیع و عوامل تعیین کننده فراوانی بیماری ها در جوامع بشری بحث می کند )گرینبرگ و همکاران 0882(
•اپیدمیولوژی تلاش هایی عمومی، سازمان یافته و هدفمند برای پیشگیری از بیماری ها و ارتقاء سلامت است و یا توصیف و تحلیل وجود بیماری ها در جامعه و کنترل عوامل مؤثر در وقوع بیماری ها است )بیگل هول و همکاران 0883(
•اپیدمیولوژی یک روش تحقیقی برای جستجوی علّّت یا منبع یک بیماری، ناتوانی، سندرم و یا وضعیت بد است )لیلین فلد و استولی 0884(
•اپیدمیولوژی مطالعه چگونگی توزیع و تعیین کننده های توزیع حالات و وقایع مربوط به سلامت در جمعیتی مشخص ، و بهره گیری از این مطالعه برای حل مشکلات بهداشتی است )جان لست 2111(
•اپیدمیولوژی اندازه گیری عوامل خطرزایی است که در ایجاد، تأثیر و توزیع بیماری ها، ناتوانی و مرگ مؤثرند
)برکمن و کوواچی 2111(
•اپیدمیولوژی مطالعه توزیع، و اندازه گیری فراوانی بیماری ها در جوامع انسانی است )روتمن 2112(
•اپیدمیولوژی مطالعه چگونگی، علت، کنترل، و اندازه گیری فراوانی و توزیع بیماری، ناتوانی و مرگ در جوامع انسانی است )بوپال 2112(
•اپیدمیولوژی مطالعه چگونگی توزیع بیماری ها در جمعیت و بررسی عواملی است که در این توزیع تاثیر می گذارد )گوردیس2114(
•اپیدمیولوژی رشته ای پژوهشی است که با توزیع و تعیین کننده های بیماری در جوامع سروکار دارد یا اپیدمیولوژی مطالعه رخداد بیماری در جمعیت های انسانی است )فلچر 2115(
اپیدمیولوژی
•اپیدمیولوژی مطالعه وقایع مرتبط با سلامتی در جمعیت های تعریف شده است که شامل بررسی وضعیت های خاص و مواجهه ها و عوامل مربوط به میزبان است که در رخداد بیماری ها سهیم هستند )مندل و همکاران 2115(
آن چه از تعاریف بالا می توان استنتاج کرد این است که اپیدمیولوژی:
–تأکید بر گروه دارد نه فرد.
–اپیدمیولوژی علم کمیت هاست و با اندازه ها و اندازه گیری ها سروکار دارد.
–علم بررسی ارتباط ها، اختلاف ها، و تغییرات روند و الگوی سلامت و بیماری در جمعیت های انسانی است.
–علم بررسی تفاوت و جزوه اپیدمیولوژی (Compare & Contrast) سلامتی و بیماری است.
–فقط به بیماری و ناتوانی توجه ندارد و سلامتی و مرگ هم در دامنه فعالیت هایش قرار دارد.
–به جنبه های مختلف پیشگیری توجه دارد.
(Prac)است و هم عمل (Science) هم علم–
●به طور کلّّی پنج هدف به شرح زیر برای اپیدمیولوژی تدوین شده است:
0. مشخص کردن عوامل سبب ساز و علل بیماری ها و عوامل خطرزایی که میتوانند خطر افزایش بیماری را در یک فرد یا یک جمعیت، افزایش دهند. در صورتی که ما بتوانیم این علل و عوامل را به درستی شناسایی کنیم قادر خواهیم بود مواجهه با آنها را کاهش یا قطع کنیم و در نتیجه برای پیشگیری مؤثر از بیماری ها برنامه ریزی کنیم.
2. مشخص کردن وضعیت و اندازه بیماری ها در جامعه، و بار بیماری ها تا بتوان تسهیلات و نیازهای لازم برای کنترل و پیشگیری از آنها را تامین کرد.
3. مطالعه تاریخچه طبیعی و عوامل پیش آگهی بیماری ها. از آنجا که برخی بیماری ها بیش از سایرین وخیم تر ،یا کشنده تر هستند با تامین این هدف قادر خواهیم بود روش های مداخله ای موثرتر و واقعی تری برای کنترل یا پیشگیری از آنها اتخاذ کنیم.
4. ارزشیابی روش های حاضر و جدید درمانی و شیوه های مختلف خدمات و مراقبت های بهداشتی.
5. پایه گذاری و ایجاد روش ها، سیاستگذاری ها و تصمیم گیری های مناسب برای کنترل مخاطرات و عوامل خطرزا در محیط کار، و زندگی.
نیاز به اپیدمیولوژی در رشته های مختلف علوم پزشکی، روز به روز در حال گسترش است و به این سبب کاربرد های این رشته در آزمایشگاه ها، بیمارستان ها، مراکز بهداشتی ـ درمانی، همینطور در حوزه های تحقیق ،مدیریت و برنامه ریزی های بهداشتی، سیاست گذاری، تصمیم گیری و ارزیابی رو به افزایش است.
●اپیدمیولوژی میتواند در زمینه های زیر مفید واقع شود:
فهمیدن این که علل و عواملی که در ثبات بیماری در جمعیت ها چه هستند، پیشگیری و کنترل بیماری در جمعیت ها،
هدایت و راهنمایی برنامه ریزی ها و سیاست گذاری های خدمات و مراقبت های بهداشتی کمک به مدیریت و مراقبت سلامت و بیماری افراد جامعه
اپیدمیولوژی را میتوان به عنوان یک علم(Science) ، عمل(Practice) ، و یا یک هنر و مهارت(Craft) مورد بررسی قرار داد. مطالعات اپیدمیولوژی نیز با رویکرد های متنوع تلاش می کند که در سه عرصه فوق قدم بردارد.
●رویکرد های اپیدمیولوژی
آزمون تکنیک ها(Testing the techniques) مانند درستی اندازه گیری ها، توافق و چگونگی انجام سنجش ها، ابزارهای اندازه گیری، مشاهدات.
اندازه گیری بیماری ها(Counting disease) مانند تعیین فراوانی، و میزان های شیوع و بروز تولد، بیماری و مرگ و برآورد سایر نسبت های مربوط به رخداد های سلامتی و بیماری.
انجام مطالعات مربوط به تعیین اطلاعات، نگرش و رفتار جمعیت ها و گروه های جمعیتی در ارتباط با مسائل مربوط به سلامت و بیماری(KAP studies)
تعیین روابط علّیّّتی شامل سبب شناسی، مشخص کردن عوامل جزوه اپیدمیولوژی ، و ارزیابی خطر
انجام و ارزیابی مداخلات و تجارب جدید در زمینه روش های درمانی، کنترل و پیشگیری، سیاستگذاری ،اثربخشی هزینه، و مانند اینها.
بررسی مواجهه یافتگی با عوامل بیماری زا یا خطرزا )شامل تاثیرات مواجهه یافتگی، دوز، طول مدت، چگونگی ،پیامد ها(
توصیف حقایق )مانند مطالعات مروری و مرور موارد( مطالعه و بررسی بیماری های جدید، همه گیری ها ارزیابی و ارزشیابی خدمات بهداشتی ـ درمانی غربالگری مراقبت و پایش
●خلاصه کاربردهای اپیدمیولوژی
مطالعه و تحقیق براساس اصول روش شناسی پژوهش و آمار
توصیف اندازه های سلامتی و بیماری در جمعیت ها و گروه های انسانی و توزیع وقایع مربوط به سلامت در ارتباط با زمان، مکان و شخص
تعیین این که بیماری ها چرا؟ چگونه؟ چه زمانی؟ در چه مکان هایی؟ و در بیشتر چه گروههایی از جمعیت؟ رخ می دهند.
تمرکز بر چرایی رخداد های مربوط به سلامتی و بیماری با توجه به نه تنها عوامل و علل زیستی، بلکه بررسی عوامل محیطی، رفتاری، و مانند اینها.
●انواع اپیدمیولوژی
اپیدمیولوژی را می توان از منظرهای مختلف، طبقه بندی کرد. برخی آن را براساس رویکرد مطالعاتی اپیدمیولوژی به موضوعات مختلف مانند: اپیدمیولوژی تغذیه(Nutritional E.) ، اپیدمیولوژی اجتماعی
(Social E.)، اپیدمیولوژی محیط(Environmental E.) ، اپیدمیولوژی شغلی یا حرفه ای (Occupational E.)، اپیدمیولوژی مولکولی(Molecular E.) ، اپیدمیولوژی بالینی(Clinical E.) دسته بندی می کنند. برخی دیگر آن را به دو دسته کلّیّ اپیدمیولوژی بیماری های واگیر و اپیدمیولوژی بیماری های غیرواگیر طبقه بندی می نمایند و گروهی دیگر آن را از زاویه رویکرد خاص این علم به بیماری های مختلف
)مانند اپیدمیولوژی سرطان، اپیدمیولوژی دیابت، اپیدمیولوژی حوادث، اپیدمیولوژی بلایا و مانند اینها( می بینند .
گاهی نیز این علم را به اپیدمیولوژی روش شناختی(Methodologic E.). اپیدمیولوژی تحقیق
(Research E.)، اپیدمیولوژی آمار زیستی(Biostatistics E.) ، اپیدمیولوژی اقتصادی(Economic E.) ، اپیدمیولوژی عملی یا کاربردی(Applied/Practical E.) ، طبقه بندی می کنند.
یکی از متداولترین جزوه اپیدمیولوژی بندی ها براساس روش مطالعه و بررسی سلامت و بیماری است که البته هیچ کدام از آنها الزاماً منحصر به فرد نیستند. بر این اساس اپیدمیولوژی را به اپیدمیولوژی توصیفی(Descriptive) ،
، (Prospective)آینده نگر (Retrospective) گذشته نگر ، (Analytical)تحلیلی
.طبقه بندی می کنند(Serological) و سرولوژی ، (Experimental)تجربی
دانلود رایگان خلاصه جزوه اپیدمیولوژی کتاب pdf
در اپیدمیولوژی توصیفی، ویژگی های عامل بیماری زا، گروهها و جمعیت های درگیر، و عوامل مرتبط محیطی توصیف می شوند و توزیع بیماری در ارتباط با زمان و مکان مشخص می شود. اپیدمیولوژی تحلیلی به علّّت رخدادها، علّیّّت و سبب شناسی، و تاثیر عوامل خطرزا می پردازد. اپیدمیولوژی گذشته نگر یا مورد – شاهدی با استناد به مستندات )یا مصاحبه با افراد بازمانده از بیماری( وجود یا عدم وجود )یا نسبت فراوانی( عوامل سبب ساز یا خطرزای بیماری را در افراد واجد بیماری با افراد فاقد بیماری مقایسه نماید. در اپیدمیولوژی آینده نگر ویژگی ها و اندازه های بیماری در جمعیت در طول زمان، پی گیری و بررسی می شوند. اپیدمیولوژی تجربی با استفاده از مدل های انسانی، یا حیوانی، مداخلات مختلف را می آزماید، جمعیت برای انجام یک کارآزمایی
(Trial) برنامه ریزی شده بررسی می شود و اثرات روش تحت مطالعه با مقایسه پیامدهای آن(Outcomes) در گروه تحت تجربه(Treatment) با پیامدهای روشهای دیگر در گروه شاهد(Control) تعیین می شود .
اپیدمیولوژی سرولوژی که شکل خاصی از اپیدمیولوژی مشاهده ای است از نمونه های خون )سرم خون( یک جمعیت تعریف شده در مطالعه استفاده می شود.
●مهمترین تلاش های تاریخی زیربنایی در توسعه علم اپیدمیولوژی
–بقراط حکیم در 411 سال قبل از میلاد مسیح )ع( در کتاب در باره هواها، آب ها، و مکان ها(On Airs, Waters, and Places) که شامل 24 قسمت بود به نقش عوامل مرتبط با شیوه زندگی و عوامل محیط خارجی در ایجاد بیماری در انسان، اشاره کرد. وی را پدر علم بهداشت عمومی نیز می شناسند.
–ابداع قرنطینه(quarantine) در قرن چهاردهم توسط ونیزی ها که برای محافظت مردم از اپیدمی های طاعون انجام شد از تلاش های بسیار مهم بشر در عرصه اپیدمیولوژی بود. در آن زمان برای اطمینان از عدم انتقال بیماری طاعون به ونیز ـ ایتالیا به کشتی هایی که به آن جا می آمدند تا 41 روز اجازه ورود نمی دادند .
ریشه قرنطینه از کلمات ایتالیاییquaranta giorni به معنای 41 روز گرفته شده است.
–در اوایل قرن هفدهم میلادی فرانسیس بیکن 1626(-(F. Bacon,1561 دانشمند انگلیسی و همکاران او اصول تفکر، و نگرش منطقی و فلسفی اپیدمیولوژی را بنیان نهادند.
دانلود رایگان خلاصه کتاب اپیدمیولوژی pdf
–جان گرانت) 0621-0684J Graunt, ( آمارهای مربوط به تولّّد و مرگ در جزوه اپیدمیولوژی را تحلیل کرد و اندازه های بیماری را محاسبه نمود.
–جیمز لیند 1794( –(J. Lind,1716 جراح نیروی دریایی اسکاتلند، اوّّلین کارآزمایی بالینی تجربی را در سال 0848 برای درمان اسکوربوت )کمبود ویتامین C( انجام داد. او با افزودن میوه تازه و مواد غذایی حاوی ویتامینC به رژیم غذایی دریانوردان انگلیسی، این بیماری را تحت کنترل درآورد.
–در سال 0938 میلادی ویلیام فار 1883(-(W. Farr, 1807 که در آن زمان رئیس اداره ثبت احوال انگلستان بود، سیستمی برای جمع آوری و خلاصه کردن داده های مربوط به علل مرگها در لندن بنا نهاد. گرچه فار، اوّّلین کسی نبود که از علم آمار برای مشخص کردن علّّت مرگ ها استفاده کرد )اوّّلین فرد ویلیام هبردن W. Heberden در سال 0834 میلادی بود(، لکن او را به نام پدر علم آمار حیاتی می شناسند.
–جان اسنو 1858 (-(J Snow, 1813 ازجمله برجسته ترین دانشمندانی است که در تاریخ اپیدمیولوژی وجود دارند. بنابراین وی را به عنوان پدر اپیدمیولوژی مدرن می شناسند. او در سال 0948 تا 0954 اوّّلین مطالعه تحلیلی اپیدمیولوژی را در لندن با آزمودن فرضیه ای در خصوص بیماری وبا انجام داد و ازجمله اوّّلین کسانی بود که فهمید ابتلاء به بیماری وبا در ارتباط با مصرف آب آلوده است و به اهمیّّت و نقش بهداشت محیط در کنترل و پیشگیری از بیماری ها و کنترل اپیدمی ها پرداخت.
–در سال0821 گلدبرگر 1929(-(J Goldberger, 1874 دانشمند اتریشی ـ مجارستانی در زمانی که بحران بیماری پلاگر جنوب امریکا را فرا گرفته بود، اوّّلین مطالعه توصیفی در عرصه(Descriptive field study) را برای نشان دادن تاثیر عوامل تغذیه ای بر رخداد این بیماری در داوطلبین زندانی در می سی سی پی، انجام داد.
–در سال 0848 مطالعه فرامینگهام بعنوان اوّّلین مطالعه همگروهی توسط موسسه ملّّی قلب امریکا بر روی
5218 مرد وزن 31 تا 62 ساله ساکن شهر فرامینگهام، ایالت ماساچوست امریکا آغاز شد تا بتواند مهمترین عوامل خطرزا را در ارتباط با بیماری های عروق تاجی قلب شناسایی کند.
–ریچارد دال 2005(-(Richard Doll, 1912و همکارانش در سال 0851 اوّّلین مطالعه مورد ـ شاهدی را بر روی تاثیر مصرف سیگار بر سرطان ریه انجام دادند .آنها دریافتند که در رخداد بیماری ها عواملی وجود دارند که الزاماً باعث بیماری نمی شوند بلکه شانس و احتمال بیماری را در گروهی که با آن عوامل مواجهه دارند افزایش می دهند که می توان به آنها عوامل خطرزا(Risk factor) گفت. تلاش های دال و همکارانش طی حدود 6 دهه باعث ایجاد و توسعه اپیدمیولوژی سرطان در جهان شد.
–در سال 0854 بزرگترین کارآزمایی در عرصه(Field trial) بر روی حدود یک میلیون کودک، که کارآیی واکسن فلج اطفال نوع تزریقی(Salk) را می آزمود انجام شد. حجم داده های حاصل از مطالعه تا زمان جزوه اپیدمیولوژی این مطالعه بی سابقه بود.
–مانتل و هنزل در سال 0858 روش آماری موسوم به همین نام(Mantel-Haenszel Test) را برای تجزیه و تحلیل آماری داده های طبقه بندی شده مربوط به مطالعات مورد ـ شاهدی را ارائه دادند.
–مک ماهون(Brian MacMahon) متولد 0823 در انگلستان، اوّّلین کتاب مرجع (Text) اپیدمیولوژی تحت عنوان روش های اپیدمیولوژیک(Epidemiologic Methods) را در سال 0861 منتشر کرد. او در این کتاب به صورت سیستماتیک بر روی طراحی مطالعه، کار کرد. این کتاب بعد ها با عنوان اپیدمیولوژی :
.نامیده شد (Epidemiology: Principles and Methods) مبانی و روش ها
–در سال 0864 کمیته مشورتی دخانیات و سلامتی جراحان عمومی امریکا) The US Surgeon
معیار های ارزشیابی علّیّّت را ،General’s Advisory Committee on Smoking and Health ) .منتشر کرد
–مطالعات سه جامعه در استانفورد و پروژه کارولینای شمالی طی سال های 72-1971میلادی بعنوان اوّّلین مطالعه مبتنی بر جامعه(Community-based) با هدف برنامه های پیشگیری از بیماری های قلبی ـ عروقی آغاز شد.
ـ در اوایل دهه 0881 میلادی روش های جدید آماری مانند آنالیز Log-Linear وLogistic ارائه شد.
ـ از دهه 0881 به بعد نیز در زمینه توسعه و به کارگیری روش های نوین بیولوژی مولکولی در اپیدمیولوژی تلاش های زیادی انجام شده است.
●عملکردهای اپیدمیولوژی
0. بررسی عوامل بیماری زا، عوامل فیزیکی و عوامل محیطی که روی سلامتی اثر می گذارند تا با شناخت آنها بتوان از بیماری ها و مصدومیت ها پیشگیری کرد و سلامتی را ارتقاء بخشید.
2. بررسی عوامل یا علل مهم مؤثر بر رخداد بیماری ها، ناتوانی و مرگ، تا بتوان اولویت ها را به درستی شناسایی کرد.
3. مشخص کردن قسمت هایی از جمعیت که بیشتر از سایرین در جزوه اپیدمیولوژی خطر بیماری، ناتوانی یا مرگ هستند.
4. طراحی و ارزیابی تأثیر برنامه ها و خدمات بهداشتی بر گسترش سلامتی در جمعیت.
عوامل محیطی موثر بر شیوع بیماری های مسری
بیماری های مسری، مستعد همه گیری هستند و از آنجا که برخی از جزوه بیماری های واگیر محیطی بر شیوع بیماری های مسری تاثیرگذارند، توجه به مسائل زیست محیطی بسیار حائز اهمیت است. مهم ترین عوامل محیطی موثر بر شیوع بیماری های مسری عبارتند از:
• ذخایر آب
• امکانات و رعایت اصول بهداشتی
• غذا
• آب و هوا
فقدان آب سالم، ناکافی بودن امکانات دفع، بهداشت ضعیف، شرایط بد زندگی و مواد غذایی ناسالم همه می توانند باعث بیماری های اسهالی شوند. این بیماری ها یکی از علل عمده درد و رنج و حتی
فهرست مطالب