دانلود کامل ترین جزوه مبانی فلسفه ذهن و روان

جزوه تایپ شده مبانی فلسفه ذهن و روان

دانلود فایل

 

 

اثر مل تامپسون با ترجمه ی مهران داور – نيلوفر خوش‌زبان دانشگاه آزاد پیام نور رشته از فلسفه خلاصه کتاب

 

 

 

 

؛ -؛

) : »« ((/ ) ) ) » ًّ« (/ )» ّ« (/ / (/ »« ((/

() : »ّ« ((: »() () «

:

:

) ) بالا پایان پذیرفته و بشر دیگر نیاز به دین ندارد، بلکه عقل و تجربه انسان پاسخ گوی همه نیازهای اوست.
که تفسیر دوم به وسیله هادل دال بر لزوم دائمی جزوه مبانی فلسفه ذهن و روان و نبی برای انسان نفی خواهد شد. به علاوه این عقل بود که ما را به آستانه وحی برد. در این صورت نفس کلام خداوند متعال و عالم مطلق و پیامبر معصوم و نیز کسانی

طبق کلام صریح ایشان در حدیث متواتر و قطعی بین شیعه و اهل سنت، هم وزن و قرین قرآن هستند، کاملا عقلانی و معتبر هستند. پس هم پیامبر خاتم است، هم کلامش عقلانی، هم سخن امامان قطعی است.

 

خلاصه کتاب جزوه مبانی فلسفه ذهن و روان کامل جزوه رایگان پی دی اف pdf

 

جامعیت دین : اسلام دین جامع و کامل است و هر آنچه بشر برای پیمودن راه سعادت و تعالی نیاز دارد در آن آمده است.
در قرآن آمده »الیوم اکملت لکم دینکم« (مائده(3/لا» رطب و لا یابس الّا فی کتاب مبین« (انعام(59/ و قال النبی (ص):ما» من شیئبکمیقرّالی االله و یبعّدکم عن النّار و قد أمرتکم به و ما من شیئ یبعّدکم عن االله و یقربکم الی النّار و قد نهیتکم عنه« (کافی،ج1،کتاب فضل علم ،باب 18، حدیث (5

بر اساس حدیث متواتر و معتبر ثقلین و ضرورت بین مسلمین – شیعه و سنی- همه تعالیم و سفارشات دین در قرآن نیامده است بلکه عمدتاً کلیات مسائل در قرآن ذکر شده و فروع و جزئیات توسط معصومین(ع) تبیین شده است. از این رو نمی توان گفت هر حکمی در قرآن بود قابل پذیرش است و گرنه خیر. جزئیات نماز، روزه، حج، خمس ، زکات و سایر احکام در کتاب نیامده است.

وحی معنای لغوی وحی عبارت است از : اشاره،سرعت ، تفهیم و القای پنهانی مطلبی به دیگران ، نوشتن و …که جامع

همه آنها » تفهیم و القای سریع و نهانی «است. وحی در قرآن استعمالات متعددی دارد :

.2 هدایت غریزی و طبیعی : هر موجودی از جماد ، نبات ،حیوان و انسان به طرز غریزی راه بقا و تداوم حیات خود را می داند .

ی مِنَ الْجِبَالِ بُیُوتًا وَمِنَ الشﱠجَرِ وَمِمﱠا یَعْرِشُونَ (نحل(68/ َوْحَی فِی کُلﱢ سَمَاء أَمْرَهَا وَزَیﱠنﱠا السﱠمَاءیحَوَحِفْظًاالدﱡنْیَابِمذَلِکَصَابِتَقْدِیرُ الْعَزِیزِ

الْعَلِیمِ (فصلت(12/ .3 الهام : گاهی انسان پیامی را دریافت می کند ( به ویژه در حالت اضطرار و ظهور مشکلات ) که منشاء آن را نمی داند .

– وحی مستقیم : القای وحی بدون واسطه بر قلب پیامبر
– ایجاد صوت از پشت حجاب : رسیدن وحی به گوش پیامبر به گونه ای که کسی جز او نشنود .

– القای وحی به وسیله فرشته:وحی از طریق فرشته بر روان پیامبر نازل می شود .

در قرآن بیش از هفتاد مرتبه این واژه درباره وحی به پیامبران آمده است .
وحی به اصطلاح علم کلام : تفهیم یک سلسله حقایق و معارف از سوی خداوند به انسانهای برگزیده برای هدایت مردم ، از راه دیگری غیر از راه های عمومی و شناخته شده ی معرفت هم چون حس، عقل و شهود عرفانی ،تا اینکه آنها پس از دریافت ، آن معارف را به مردم ابلاغ کنند .

حقیقت وحی بر ما مکشوف نیست ، لکن قرآن کلام الهی است نه بشری ، وحی و نبوت از بالا اعطاء می شود نه اینکه از پایین کسب شود و باب نبوت بسته شده است . نبی نه نابغه صرف است و نه عارف محض ، بلکه مقامی از سنخ دیگر است .

– دلیل نقلی و تاریخی بر عدم تحریف قرآن را توضیح دهید.

– یک دلیل قرآنی و روایی بر خاتمیت پیامبر ذکر کنید.

– معنای لغوی و اصطلاحی وحی را ذکر کنید.

– کدام گزینه در باب اعجاز لفظی قرآن صحیح نیست؟

– الف : سخنان پیامبر و نهج البلاغه را نیز نمی توان با قرآن همسان دانست

– ب : توجه خاص به اعجاز لفظی براساس اقتضای خاص آن زمان بوده است

– ج : توجه خاص دانشمندان علوم قرآنی و بیان جنبه های گوناگون فصاحت و بلاغت ما را از ورود به این وادی بی نیاز می کند

– د : اعجاز فصاحت و بلاغت جز برای صاحب نظران زبان عربی قابل درک نیست

– خاتمیت پیامبر (ص) یعنی …………..
– الف ) آغاز عقل ب ) پایان ارسال انبیا

منابع فقه و احکام دین عبارتند از:
.1 کتاب: بخشی از احکام دینی و فقه ما از قرآن و کتاب الهی گرفته می شود.در قرآنحدوداً 500 الی 550 آیه داریم که مربوط به احکام شرعی است و غالباً بهصورت کلی، مسائل شرعی را بیان می کنند.

.2 سنت: مراد از سنت، گفتار و کردار و تأیید معصومین علیهم السلام است.
چه انسان معصوم سخنیبگوید مثلاً نحوه وضو گرفتن را بیان کند ،چه وضو گرفتن معصوم را انسان ببیند و چه شخصی در حضور امام(ع) به گونه ای خاص وضو بگیرد و امام(ع) فعل او را تقریر و امضاء کنند و نهی نکنند یا اشکالی نگیرند و سکوت کنند ، در سه حالت حکم شرعی اثبات می شود. بیش از %90 از احکام دین از سنت گرفته شده اند.
3. اجماع: منظور اتفاق همه علمای یک عصر و زمان است.در صورتی که از اتفاق علمای یک عصر رأی امام معصوم اثبات شود، این اجماع معتبر است یعنی مستند حکم شرعی قرار می گیرد. با این توضیح و شرط، منبع سوم به سنت ارجاع داده می شود و منبع مستقلی نیست.

4. عقل: احکام قطعی و مستقل عقل انسان که علی القاعده مورد پذیرش و فهم غالب انسانهاست مرجع حکم دینی قرار می گیرد.

پرسش: آیا می توان گفت عقل من یا عقل ما چند نفر یا گروه ما می گوید: »الف، ب است« و قاعدهکلّ» ما حکم به العقل ، حکم به الشرع« می گوید آنچه عقل به آن حکم کند، مورد پذیرش دین هم هست، پس شرع و دین هم می گویند: »الف، ب است.«

پاسخ: در این باره به چند نکته باید توجه داشت:

1. قاعده » کل ما حکم به العقل…«استنباط دانشمندان دینی است نه آیه و روایت.

2. سخن انسانهای عاقل ، گاهی سخن عقل است و گاهی سخن به دلیل جنسیت یا ملیت یا منافع یا…

3. سخنان عقل و عقلا از آن رو که عاقل هستند، مورد تأیید خالق عقل و خود عقل است.

4. نشانه سخن عقل ناب آن است که مورد تأیید اغلب عقلا باشد.

5. اگر استدلال پرسشگر صحیح باشد، سخن هر گروه از عقلا را باید به حساب دین گذاشت، در آن صورت در حوزه دین دچار تناقضات و تضادهای متعدد میشویم.
6. احکام قطعی عقل مانند »عدالت خوب است« یا »باید عدالت ورزید« مورد تأیید شرع نیز هست، قرآن میفرماید: »إعدلوا هو أقرب للتقوی« (مائده(8/

7. معنای قاعده ملازمه آن است که در هر حکم شارع رموزی وجود دارد که اگر آنها را برای عقل بگوید یا عقل
به آنها پی ببرد، عقل هم حکم را تصدیق می کند. نه اینکه هر حکمی دین دارد، عقل هم بالفعل آن را می فهمد.

عوامل هماهنگی دین با تحولات زمانه:
پرسش: چگونه دین و یک مجموعه منابع محدود از ورای چهارده قرن، به مسائل جدید و نیازهای فراوان بعدی پاسخ می دهد؟

پاسخ : نیاز های انسان بر دو قسمند:

.1 نیازهای ثابت 1؟.1 جسمانی مثل نیاز به آب و غذا

1؟.2 روحی مثل علم جویی و زیبایی خواهی

1. .3اجتماعی مثل عدالت خواهی و آزادی طلبی
2. نیازهای متغیر مثل نیاز به ابزار و وسایل زندگی

اسلام برای نیازهای ثابت ، و برای نیازهای متغیر ، قوانین متغیر در نظر گرفته است .
توسعه و تمدن جدید ، قوانین حقوقی ، جزایی و مدنی مربوط به داد و ستد ها ، وکالت ها ، ارث ، ازدواج و … را تغییر نمی دهد ، چه رسد به قوانین مربوط به رابطه انسان با طبیعت و خداوند را ، چرا که ابزارها تغییر می کنند اما مفاهیم حق ، عدالت و اخلاق ثابت هستند .

عوامل و اسبابی در مجموعه دین اسلام پیش بینی شده که موجب بقا و زنده بودن دین در تغییرات پدید آمده است:

.1 بها دادن به عقل به عنوان مهمترین ابزار شناخت انسان و نیز عقلانی بودن عقاید، اخلاق و احکام دینی، موافقت احکام با عقل یا برتری آنها بر عقول بشری و خرد ستیز نبودن آنها، از جمله رموز پایداری دین است. اسلام و

قرآن مکرراً انسان را به تفکر،تعقل و تدبّر دعوت می کند. آیینی که مبتنی بر عقل نباشد، دیر یا زود زائل می شود.

2. مبتنی بودن دین بر فطرت و توجه به امور فطری و غریزی مانند نیک خواهی، زیبای دوستی و حق طلبی. مثلا اگر مکتب مسیحیت غریزه جنسی یا مارکسیسم، حس مالکیت را نادیده بگیرد، دچار مشکل می شود.

3. جامعیت اسلام : توجه به همه جنبه های مادی و روحی، فردی و اجتماعی انسانها، وسطیت و اعتدال و میانه روی در امور مختلف به اسلام می بخشد. افراط و تفریط در هر امری، نشانه جهل و عامل زوال و نابودی است.

4. توجه به نیاز های اولیه و ثابت بشر و در ظاهر و پوسته نماندن، دین به اصول خوراک و پوشاک و مسکن و ازدواج و مانند اینها میپردازد و یک سری رهنمودهای کلی و اساسی ارائه می دهد، بدون اینکه به ابزار پختن غذا یا بافتن لباس درشکل خاصی محدود شود. نیازهای اولیه بشر به دلیل خلقت مشترک، ثابت است و این ابزارها و شکل ظاهری است که در حال تغییر دائمی است. نیازهای ثانوی و فرعی با توجه به اصول در هر زمان باید پاسخ مناسب پیدا کند.

5. تبعیت احکام دینی از مصالح و مفاسد واقعی و گره جزوه مبانی فلسفه ذهن و روان آنها با حقایق ثابت علم. از سوی دیگر احکام مربوط به مال ، ناموس و جان دارای تقدم و تأخر هستند و در صورت تزاحم و تعارض، قانون اهم و مهم و معیارهایی که دین طرح کرده، راهگشای حالات مختلف است. اگر حرمت جسد مسلمان با لزوم تشریح میت برای آموزش و نجات جان دیگران تعارض کرد ، اهم مقدم می شود. اگر نجات جان یک انسان متوقف بر ورود به منزل بدون اجازه یا لمس نامحرم باشد، وجوب نجات مقدم می شود.

6احکام. اوّلی مربوط به شرایط عادی ، علم ، توجه و اختیار است و احکام ثانوی شرایط و حالات مختلفی را که برای انسان پدید می آید، مانند فرض نسیان ، خطا، اکراه و اضطرار را در بر می گیرد. کیفیت وضو، تیمم، نماز، روزه و مانند اینها در شرایط مختلف تعیین شده است. بنابر این در طول زمان و در همه حالات، تکلیف افراد

معلوم شده است. این حالات انسان از ابتدا تا کنون مشخص و محدود است. قاعده لاضرر و لاحرج بر احکام دیگر حاکم و مقدم هستند. همچنین اصول عملیه و قواعدی مثل قاعدطهارت و حلّیت در زمان شک، هوظیف مسلمانان را مشخص می کند و از تحیر و درماندگی آنان جلوگیری می کند.

.7 احکام حکومتی در شرایطی که حکومت اسلامی برقرار است ، و شرایط جامعه یا جهانی به گونه ای می شود که عمل بر طبق برخی احکام میسر نیست، وضعیت افراد و جامعه را از بن بست نجات می دهد و توان مطابقت با مقتضیات زمان را فراهم می آورد. در جمهوری اسلامی ایران پس از انقلاب اسلامی در مواردی از این راه مشکل حل شده است.

.8 نیروی اجتهاد و تفقه ، قوه ای است در درون اسلام که قابلیت هماهنگی و پاسخ گویی به این دین می بخشد. تفریع فروع و مسائل جزئی از کلیات و اصول و قواعد عام از کارهای مهم فقها است. ائمه (ع) فرموده اند: »علینا القاء الاصول و علیکم التّفریع.« با داشتن کلیات و اصول ارائه شده از سوی بزرگان دین، مجتهد می تواند به روح و معنای دین برسد و در حوادث پیش آمده و شرایط نو به نو ، خط دین را مشخص می کند. آیه شریفه »و أعدوا لهم ما استطعتم من قوّه« (انفال (60/ یک اصل قرآنی و دینی کلی است، و در زمانی با مسابقه تیر اندازی و اسب دوانی تقویت می شود و زمانی دیگر با اموری دیگر. با دلیل عام بر حرمت قمار، در هر زمان هر وسیله ای که ابزار قمار بود بازی با آن حرام می شود. بر اساس حلیت معامله و خرید و فروش و حرمت ربا و اکل مال به باطل،

2. معنای قاعده کل ما حکم به العقل حکم به الشرع چیست؟

3. کدام یک از گزینه ها در باره احکام دینی صحیح نیست ؟ الف : احکام دینی تابع مصالح و مفاسد واقعی است ب :مصالح و مفاسد تابع احکام الهی است .

ج :قوانین دینی در عین اینکه آسمانی است زمینی نیز هست
Ï : باب » تزاحم بین احکام « در فقه در راستای توجه به مصالح و مفاسد قرار دارد.

.4 کدام گزینه از منابع فقه شیعه نیست؟
الف: قیاس ب: کتاب ج: سنت د: عقل

درس هشتم : قلمرو دین محدوده دین تا کجاست و چه مرجعی قلمرو دین را مشخص می کند؟ روش شناسی موضوع

.1 روش برون دینی : در این روش از بیرون ( پیش از رجوع به متون دینی ) به دین نگریسته می شود . طرفداران این نظریه موضوع انتظار بشر از دین را مطرح می سازند و معتقدند بر اساس انتظاری که از دین دارند حدود و قلمرو آن مشخص می شود ، یعنی قلمرو دین بر اساس آن دسته از جزوه مبانی فلسفه ذهن و روان که اصیل هستند و بیرون از دین پاسخ داده نمی شوند ، تعیین می شود .

نقد روش برون دینی :
. 1 بدون انتظار از دین هم، می توان دین را شناخت.

. 2 هرکس انتظاری دارد و به این ترتیب قلمرو دین نسبی می شود .
. 3 علاوه بر شناخت انسان از خود، عقل آدمی و خود دین نیز از عوامل اصلی شناخت قلمرو دین هستند .

. 4 تفکیک نیاز اصلی و فرعی معیار مشخصی ندارد و گاهی انسان در تشخیص نیاز، خطا می کند و ضمنا دین می تواند به نیاز های فرعی هم پاسخ بدهد .

2. روش درون دینی : در این روش برای یافتن قلمرو و هدف دین به خود متون دینی رجوع می شود . سکولاریسم : چکیده پیام این نظریه این است که باید دین از زندگی دنیوی و اجتماعی انسان حذف شود و به زندگی معنوی و فردی اختصاص یابد .

دیدگاه های مختلفی در این جزوه مبانی فلسفه ذهن و روان ذکر شده که همگی می خواهند دین را محدود به قلمرو شخصی کنند . علل ظهور سکولاریسم :

1. محتوای متون دینی موجود ( مسیحیت )؛ حضرت مسیح ( ع ) : » پادشاهی من از این جهان نیست «.

2. فقدان قوانین اجتماعی و حکومتی در مسیحیت؛

3. فساد مالی واخلاقی در دستگاه کلیسا : شراب خواری ، قماربازی ، مال اندوزی ؛

4. جزمیت ، مصونیت و خشونت کلیسا ؛

5. جنبش اصلاح دینی یا پروتستان و تجدید نظر در دین مسیحی توسط لوتر و کالون ، شخصی سازی دین. تعیین قلمرو دین از راه بررسی هدف بعثت پیامبران هدف بعثت پیامبران و تفسیرهای گوناگون ازآن :

1. تفسیر دنیا گرایانه دعوت پیامبران ، یعنی رسیدن به عدالت اجتماعی ، آبادانی ، رهایی از اضطراب نقد: الف) پرداختن دین به دنیا از اهداف فرعی به شمار می آید؛ ب) در تعالیم دینی ، مسائل غیبی و قدسی و اخروی فراوان موجود است؛

ج) نتیجه این دیدگاه تنزل مقام پیامبران در ردیف مصلحان اجتماعی است؛

2. تفسیر آخرت گرایانه دعوت پیامبران

 

3. تفسیر جامع گرایانه دعوت پیامبران ، دین پاسخگوی جزوه فلسفه اخلاق همه نیازهای بشر در مسیر رشد و هدایت است . ( این نظر مورد تایید اکثر متکلمان و فیلسوفان شیعی است. ) دلایل جامعیت هدف پیامبران :

الف) دلایل برون دینی:
1. برهان هایی که از سوی حکیمان برای اثبات ضرورت نبوت اقامه شده ، ناظر به زندگی اجتماعی و عدالت اجتماعی است .
2. زندگی آدمی تجزیه پذیر نیست بنابراین پیام و دعوت پیامبران ناظر به بخشی از زندگی آدمی و غافل از بخش دیگر نیست .
3. تصویر متفکران شیعه و اهل سنت از جزوه مبانی فلسفه ذهن و روان تصویر جامعی است بنابراین تصویر جامع گرایانه در امامت ، در نبوت نیز جریان می یابد .
ب) دلایل درون دینی :

1. اهداف پیامبران در قرآن :
.1-1 دعوت به پرستش خدا و توحید؛
.2-1 دعوت به معاد؛

.3-1 تعلیم و تربیت؛

.4-1 دعوت به تزکیه و تقوا؛

.5-1 آزادی انسان؛

.6-1 عدالت اجتماعی؛ .7-1 اصلاح جامعه و مبارزه با مفاسد اجتماعی؛
2. سیره عملی پیامبر اسلام ، تعیین حاکم و مسئولیت های وی ، تعیین قاضی ، اجرای حدود ، عقد پیمان نامه ، اعزام مامورین اطلاعاتی ، واگذاری منابع طبیعی ، دریافت مالیات ، بسیج و اعزام مردم به جنگ
3 . جامعیت دین و تنظیم روابط .1-3 انسان با خدا؛ .2-3 انسان با خودش؛ .3-3 انسان با دیگران؛

قال الباقر ع : ما من شی الا و فیه کتاب او سنه
4. مهدویت و احیای دین و اجرای عدالت در پهن جهان

 

.1علل ظهور سکورالیسم در غرب چیست؟ . 2سکورالیسم یعنی چه؟

 

درس نهم: پلورالیسم یا کثرت گرایی دینی

پلورالیسم برگرفته از واژه لاتین «pluralis» و به مفهوم »گرایش به کثرت« است. این واژه به مرور در عرصه اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، معرفتی و دینی به کار آمد، پلورالیسم در هر یک از این عرصه ها به معنای پذیرش

کثرت و تنوّع در همان حوزه است.

پلورالیسم اجتماعی، سیاسی عبارت است از پذیرش کثرت در حوزه نهادهای مدنی، احزاب، جمعیت ها و عقاید ناظر به مصالح اجتماعی. عوامل مختلفی مثل زیان های ناشی از تمرکز در قدرت و استبداد دینی و دولتی موجب گرایش به این اندیشه شد. لازمه چنجزوه مبانی فلسفه ذهن و روان ن تفکری تسامح و تساهل نسبت به رفتارهای اجتماعی و سیاسی دیگران است.

پلورالیسم فرهنگی بهمعنای پذیرش آداب و رسوم مختلف از اقوام مختلف در شرایط جغرافیایی گوناگون است. پلورالیسم اخلاقی هم تکثر در مرام های اخلاقی را می پذیرد، هم تغییر رنگ و شکل ارزش های اخلاقی در طول

زمان را صحّه می گذاردارزش. های اخلاقی نوعا نسبی تلّقی می شود.

پلورالیسم معرفتی، مهم ترین نوع پلورالیسم است که با رویکردها و مبانی گوناگون عرضه شده است:

از انکار اساسی حقیقت گرفته، تا غرق بودن جهازهای ادراکی در لایه های تو در توی حقیقت، تا نقصان دائمی هر نوع شناخت و مواجهه افراد با ضلعی از اضلاع حقیقت، تا تفکیک بود از نمود (فومن از فنومن)، و تا دخالت پیش زمینه ها در ابعاد فهم پلورالیسم معرفتی، همه این موارد در بردارنده نوعی از شکاکیت و نسبی انگاری در شناخت است.
پلورالیسم معرفتی منتقدان و نقدهای زیادی دارد، از جمله نقدها این است که، اگر چه همواره شناخت انسان محدودیت هایی دارد، امّا هرگز این بدان معنا نیست که بتوانیم در صحت و مطابقت همه گزاره ها شک کنیم، زیرا اوّلا، پذیرش چنین تشکیکی حتی پایه های پلورالیسم را نیز فرو می ریزد، و ثانیا، اگر چه شناخت کنه پدیده ها از تمام زوایا، برای بشر دشوار است، امّا با همین مقدار، از شناخت می توان به نسبت میان موضوع و محمول اذعان

کرد و با افزایش شناخت این نسبت، لزوما به هم نمی ریزد و علم ما تغییر نمی کند.

همه انسان ها گزاره هایی را سراغ دارند که امکان صادق نبودن آن کاملا منتفی است، گزاره های ریاضی، بدیهیات عقلی و غیر بدیهیات مبتنی بر برهان از این دست هستند.

پلورالیسم دینی: آیا ادیان دارای ماهیت واحدند ؟

سرنوشت آنان به لحاظ نجات ، بهشتی یا جهنمی شدن چه خواهد بود ؟ در رفتار و عمل چگونه باید با پیروان ادیان دیگر ، برخورد کرد ؟

از نظر قرآن کریم ادیان جزوه مبانی فلسفه ذهن و روان با همه جلوه های تاریخی شان دارای ماهیت واحدند و نام عمومی این ادیان که بیانگر روح حاکم بر تعالیم آنهاست » اسلام « می باشد . تفاوت شرایع آسمانی یا در سلسله مسائل فرعی و جزئی است که بر حسب مقتضیات زمان و ویژگی های محیط و ویژگی های مردمی که به دین دعوت می شده اند ، متفاوت است و یا در سطح و مرتبه است .

قرآن موید کتب آسمانی گذشته و پیامبران سابق است ، اما کتاب مقدس کنونی ، همان تورات و انجیل نیست. پلورالیسم دینی به معنای پذیرش و حق دانستن ادیان مختلف است. و این نظریه یکی از چهار دیدگاهی است که در مواجهه با پرسش از چرایی کثرت ادیان ارائه شده است.

سه دیدگاه دیگر عبارتند از:
1ابطال. گرایی که با تبیین جامعه شناختی یا روان شناختی، ادیان را زاییده توّهمات بشری می دانند.

2. انحصار گرایی که صرفا یک دین را حامل حقیقت و موجب سعادت می داند.
3. شمول گرایی، که رویکردهای مختلف دارد ـ عبارت از این است که صرفا یک دین حق وجود دارد و شاهراه نجات است و سایر ادیان، اگر چه مشتمل بر حقایقی هستند، امّا اکنون دین حق و کامل به نحو صد در صد نیستند ولی پیروان آن ها اگر در کشف حقیقت کوتاهی نکرده باشند، از نجات برخوردار می شوند.

پیروان ادیان دیگر نیز انسان هایی پاک و مطیع خدایند و در نتیجه، رستگاری از آنان نیز دریغ نخواهد شد.1 کثرت گرایی یا پلورالیسم دینی، برای نخستین بار توسط جان هاروود هیک (متولد 1922م) مطرح گردید. فیلیپ کویین سه عامل را زمینه ظهور کثرت گرایی دانسته است:

1. بسیاری از مسیحیان از جنگ های مذهبی خسته شده و نوعی تساهل و تسامح پیشه خود کرده بودند.

2. گسترش مطالعات ادیان در جامعه جزوه مبانی فلسفه ذهن و روان قرن بیستم، محققان دریافتند که وجوه اشتراک بسیاری میان اسلام و مسیحیت برقرار است.
3. همزیستی پیروان ادیان مختلف در کشورهای غربی است.

مدعای کانونی کثرت گرایی آن است که همه ادیان آسمانی راه رستگاری انددلیل. اصلی این ادّعا به نظر جان هیک آن است که روح رستگاری عبارت است از این که آدمی از خودمحوری رهایی یابد و زندگی خود را بر مدار واقعیت سر و سامان دهد.

واقعیتِ آشکاری که کثرت گرایان را بامشکل مواجه می کند، وجودِ اختلاف های عقیدتی در ادیان موجود است. برخی از ناقدان غربی به درستی اشاره کرده اند که باید انسان نسبت به متعلق پرستش و سرسپاری خود، برداشت

صحیحی داشته باشد تا بتواند از دام خودپرستی بِرَهد.» 2آیا دیدی آن که خدایش را هوای نفس خود گرفته بود3.« جان هیک می گوید: آنچه این تعارض ها و ناسازگاری را از میان برمی دارد آن است که این اعتقادات را آیینه واقعیات ندانیم.آنچه اسلام و مسیحیت و یا هر دین دیگری را در یک ردیف می نشاند، آن است که پیروان ه

دینی، سودای شناخت خداوند را دارند؛ اما چون انسانند و دارای محدودیت معرفتی، هرگز نمی توانند واقعیت را دریابند.

ما انسان ها در مواجهه با خداوند و عالم اُلُوهی مانند نابینایان در مواجهه با یک فیل هستیم.4 باید دید پاسخ هیک به اشکال ناسازگاری اعتقادات ادیان تا چه اندازه از حقیقت بهره دارد.

یک. باید اذعان کرد که برداشت عموم مؤمنان آن است که اعتقادات دینی بازنمون حقیقت است. و تحلیل هیک و کثرت گرایان برخلاف فهم عرفی مؤمنان است.
دواگرچه. ذات رُبوبی در دسترس فهم ما نیست، انسان می جزوه مبانی فلسفه ذهن و روان شناخت درست و مطابق با واقع و البته غیر کاملی از خالق خود به دست آورد؛ به ویژه آن که آن معرفت را در آینه وحی باز جوید.
اینسهسخن. که اعتقاداتْ نقش مقدّمی دارند نباید به معنای آن تلقّی شود که آنها جزء سعادت آدمی نیستند؛ زیرا رکن اصلی سعادت آدمی توحید است و انسان، حتی اگر بر فرض می توانست بدون اعتقادِ توحیدی متحوّل شود، این تحوّل سعادت بخش نبود.

برای پلورالیسم دینی مبانی متنوّعی وجود دارد که توضیح دقیق و نقد و بررسی آن ها، مجال گسترده ای را می طلبد و در اینجا به اشاره اکتفا می کنیم:

1. کثرت گرایی بر اساس تفکیک بین گوهر که مشترک است و صدف دین که متفاوت است؛

2. بر اساس تجربه وحیانی و دینی واحد و تفاسیر مختلف از آن؛

3. بر اساس توجه و تأکید بر مشترکات دنیایی و زندگی جمعی؛

4. بر اساس تحلیل و ارجاع پیام ادیان به امر واحد؛

5. مبتنی بر تفاوت حقیقت فی نفسه و حقیقت برای ما یا نومن و فنومن (مبنای کانت)؛

.6ر مبنای گرایش مفسّر محوری در هرمنوتیک و صامت بودن متن؛ .7 رویکرد تکافو و برابری ادله و عدم توان عقل نسبت به ترجیح یکی از ادیان؛

هر یک از توجیهات مذکور برای کثرت گرایی، دچار اشکالات و نقدهای متعددی است که در جای خود بحث شده است، ذکر همه مباحث به طول می انجامدامّا. به عقیده ما مسلمانان، مدارک روشن و خرد پذیری بر حقانیت اسلام وجود دارد که ادّعای جزوه مبانی فلسفه ذهن و روان همه ادیان و تکافو ادله را باطل می نماید. از جمله ادله مورد استناد به این موارد می توان اشاره کرد: خرد پذیری آموزه های اسلامی و سازگاری آن ها با هم، مستند بودن منابع و متون اسلام، عدم تحریف قرآن، اعجاز و مبارزه طلبی کتاب اسلام، جامعیت احکام و کارکردهای مثبت آن، خاتمیت و

تأخر دین اسلام و پذیرش ادیان آسمانی گذشته در درون خود و نسخ آن ها و گذشتن دوران حقانیت و نجات بخشی آن ها.

نکته دیگر این که به هر حال مدعیات ادیان ناظر به عالم خارج است و جمع بین دعاوی آنها و حقّانیت همه گزاره ها ممکن نیست، چرا که اجتماع نقیضین محال استیا. خدای یگانه و مجرّد از ماده و هستی بخش موجودات،

 

.4 مایکل پترسون و دیگران، عقل و اعتقاد دینی، ترجمه احمد نراقی و ابراهیم سلطانی، ص .407
35

وجود دارد و یا ندارد؛ یا خالق موجودات یکی است یا بیشتر؛ یا جهان آخرت و حساب و کتاب اعمال دنیایی بندگان وجود دارد و حق است یا نه. جمع همه اینها و درستی همه اقوال ممکن نیست.

براساس این دیدگاه در هر دوره ای فقط یک راه برای رستگاری وجود دارد. بنابراین ـ مثلا ـ کسانی که در عصر ظهور حضرت عیسی ـ علیه السلام ـ بوده اند و پیام او را شنیدند، هرگز نمی توانستند به این بهانه که بر کیش یهودند و راهموسی ـ علیه السلام ـ را وسیله تقرّب به خداوند کرده اند، از تصدیق رسالت حضرت عیسی ـ علیه السلام ـ سرباز زنند.
æ این است راه راست من. جزوه مبانی فلسفه ذهن و روان ، از آن پیروی کنید و از راه ها ]ی دیگر[ که شما را از راه وی پراکنده می سازد، پیروی نکنید.5
æ هرکه جز اسلام، دینی ]دیگر[ جوید، هرگز از وی پذیرفته نشود، و وی در آخرت از زیانکاران است.6

بگو: این است راه () ِّ »« ؛ ّ؛ ِ ؛