جزوه رنگی و تایپ شده زراعت عمومی
دکتر کمال السادات اسمعیلان دکتر مظاهری دانشگاه پیام نور برای آزمون استخدامی دکتر خواجه پور دیباگران علمی کاربردی دکتر محمد علی
() : ) ) () ” )( – () () : است كه در 0555 سال قبل از ميلاد دیده شده و بشر از آن استفاده كرده است چرخه زندگی این گياه یك ساله و از خانواده گرامينه ها )گندميان( است .
كشت جو احتمالاً از اتيوپی و آسياي جنوب شرقی آغاز شده است .
دانه جو بطور متوسط داراي 30 ميلی گرم وزن می باشد و همانند برنج و یولاف بهنگام برداشت دارايhull یا husk متصل به دانه می باشد. hull در جو نيز مشتمل بر lemma و palea است. كاریوپسيس جو شامل پریكارپ پوشش دانه، جوانه و اندوسپرم است و سلولهاي لایه آلورون در آن بصورت 2 تا3 لایه می باشند. سلولهاي اندوسپرم حاوي نشاسته بوده و با پروتئين احاطه شده اند و تشكيل ماتریكس را می دهند. جزوه زراعت عمومی نشاسته گندم، نشاسته جو نيز داراي گرانول هاي بيضوي شكل بزرگ و كروي شكل كوچك می باشد.
زراعت عمومی
گونه هاي زراعی جو سه دسته هستند :شش پر، دوپر و جوي چهار پر .این گياه نسبت به گندم سازگارتر بوده و در همه نواحی معتدل و در بسياري از نقاط سردسير هم به عمل می آید.
یكی از وجه تمایز هاي موجود بين دانه ي گندم و جو این است كه در جو لایه ي آلورون به صورت دو یا سه لایه دیده می شود .
لایه ي آلورون در برخی ارقام آبی رنگ و در برخی دیگر سفيد می باشند. سلول هاي آندوسپرم حاوي نشاسته و پروتئين بوده و مانند گندم ” نشاسته ي جو به صورت گرانول هاي بيضی شكل دیده می شوند . جو به واسطه ي داشتن فيبر بالا از دسته غلاتی است كه براي تغذیه ي افراد توصيه ميشود . نسبت به سایر دانه هاي غلات اثر كمی در بالا بردن قند خون دارد به همين دليل توصيه ميشود كه افراد مبتلا به دیابت از محصولات حاوي جو استفاده كنند.از جو در صنعت عمدتا براي تهيه ي ماءالشعير استفاده ميشود فرایند آن در ادامه ي مباحث گفته خواهد شد.همچنين از جو به صورت پرك شده براي تهيه ي سوپ ها استفاده می شود.
جو به طور معمول به سه صورت در بازار عرضه می شود.
-1جو پوست نكنده كه هنوز سبوس آن جدا نشده است.
-2جو پوست كنده كه پوست آن گرفته شده است.
-3جو سفيد كه پوست و سبوس آن گرفته شده است و به نام “جو مرواریدي” معروف است.
از جو در پخت و پز براي تهيه ي انواع نان و سوپ استفاده می شود. براي تهيه ي برخی غذاهاي كودك هم از جو استفاده می كنند. بعضی انواع جو را پوست كنده یا نيم كوب می كنند و پس از جدا نمودن غلاف، در تهيه سوپ به كار می برند.
همچنين از جو در فراورده هاي تخميري استفاده می شود. مثلاً از دانه جو براي تهيه ي مالت استفاده می نمایند .
معمولاً از دانه هاي چاق و یكنواخت و همچنين دانه هایی كه شكسته نباشند و پوست آنها كنده شده باشد، در تهيه ي این فراورده ها استفاده می كنند .همچنين داشتن 15 تا 13 درصد پروتئين در دانه، از جمله خصوصيات جوهایی محسوب می شود كه در تهيه ي این گونه فراورده ها از آنها استفاده می شود.
ه: چاودار (Rye)
دانه چاودار داراي كاریوپسيسی بطول 0 تا5 ميليمتر و عرض 2 تا 3 جزوه زراعت عمومی متر و شيار دار می باشد. دانه بعد از خرمن كوبی فاقد كاه یا پوشال و یا پوسته (hull) است. رنگ آن زرد متمایل به خاكستري می باشد. همانند سایر غلات، چاودار داراي كاریوپسيس مشتمل بر پریكارپ، پوشش دانه، اپيدرميس، جوانه و اندوسپرم است. اندوسپرم آن بوسيله یك لایه از سلولهاي آلورون احاطه شده است. نشاسته موجود در سلولهاي اندوسپرم توسط ماتریكس پروتئينی احاطه شده است. نشاسته چاودار مانند نشاسته جو و گندم داراي گرانول هاي بزرگ بيضوي و كوچك كروي است.
و: یولاف یا جو دو سر(Oat)
جو دو سر یا یولاف نيز مانند برنج و جو همراه با پوشش هاي خود برداشت می شود. كاریوپسيس جو دو سر اصطلاحاً groat ناميده می شود .groat جو دو سر از نظر ظاهر شبيه به دانه گندم و یا چاودار است بجز آنكه جو دو سر توسط تعداد بيشماري كرك )برجستگيهاي شبيه مو( ( (trichoms پوشيده شده است.
جوانه در حدود طول دانه را بخود اختصاص داده است و بزرگ تر و باریك تر از جوانه گندم می باشد .
groat در جو دو سر شامل پریكارپ، پوشش دانه، لایه هيالين، )(hyaline layer جوانه و آندوسپرم است .اندوسپرم جودوسر در مقایسه با سایر غلات از مقدار بيشتري پروتئين و روغن برخوردار می باشد. آنها همچنين منابع خوبی از انواع آنزیم ها هستند كه در این ميان ليپاز از همه فعالتر بوده مشكلاتی را فراهم می آوردنشاسته یولاف از گرانول هاي بزرگ و مركب تشكيل شده و هر یك از آنها حاوي تعداد زیادي گرانول كوچك می باشند .
گرانول هاي كوچك از نظر شكل چند وجهی بوده و اندازه آنها بين3 تا 15 ميكرون می باشد.
ز: سورگوم دانه اي (Sorghum)
دانه سورگرم نيز بعد از خرمن كوبی عاري از پوسته و كاه و پوشال خواهد بود. دانه سورگوم عموماً كروي شكل و وزن آنها بين25 تا 35 ميلی گرم است و ممكن است به رنگهاي سفيد، قرمز، زرد و یا قهوه اي دیده شود .
سورگو م داراي 9/5 درصد پریكارپ )احتمالاً همراه با پوشش دانه( 5/9 درصد جوانه و 3/52 درصد اندوسپرم می باشد.
با استفاده از ميكروسكوپ الكترونيكی مشخص شده است كه لایه خارجی دانه سورگوم پریكارپ ضخيمی است كه خود از سه لایه اپی كارپ، مزوكارپ و اندوكارپ تشكيل شده است. برخلاف سایر غلات ،گرانول هاي جزوه زراعت عمومی سورگوم در پري كارپ آن قرار دارد. این گرانول ها داراي اندازه هاي مابين 1 تا 1 ميكرون می باشند و بطور مشخص در مزوكارپ )لایه ميانی پریكارپ( واقع شده اند.
تستا كه همان پوشش دانه است به لبه خارجی لایه یا پوشش داخلی متصل می باشد. تمامی دانه هاي بالغ و رسيده سورگوم داراي تستا می باشند در حاليكه فقط بعضی از ارقام آن حاوي پوشش داخلی هستند. پوشش داخلی غالباً حاوي مقادیر زیادي تانن فشرده نيز می باشد. ارقامی از سورگوم كه داراي پوشش داخلی هستند را اصطلاحاً “سورگوم مقاوم به پرنده” )(birds resistance می گویند زیرا پرندگان تانن تلخ مزه را دوست ندارند. همچون سایر غلات، لایه آلورون در سورگوم خارجی ترین لایه اندوسپرم بشمار می آید. سلول هاي اندوسپرم حاوي مقادیر زیادي پروتئين می باشند و مقدار جزیی نشاسته درست در زیر لایه آلورون وجود دارد.
دانه سورگوم مانند دانه ذرت داراي اندوسپرم شفاف و مات بصورت توأم می باشد. اندوسپرم مات آن داراي فضاهاي بين گرانولی است كه در آنها هوا جاي گرفته است. واژه هاي سخت و نرم را در ارتباط با شيشه اي یا مات بودن دانه بكار برده می شوند. به هر حال همانگونه كه در مورد گندم توضيح داده شد عواملی كه تعيين كننده شفافيت دانه و سختی آن می باشند با یكدیگر متفاوت بوده و از این رو بعضی از دانه ها ممكن است با دارا بودن ظاهر شفاف جزو دانه هاي نرم طبقه بندي شوند.
شكل 5- گياه و دانه هاي سورگوم
( pearl millet) ح: ارزن
ارزن عبارت است از دانه هاي قطره مانند كوچك كه پس از خرمن كوبی براحتی از پوسته خود جدا می شوند. رنگ آن متغير بوده ولی اكثرا به رنگ خاكستري تيره دیده می شود هر چند كه ارزن با رنگهاي زرد، سفيد و قهوه اي نيز دیده شده است. كاریوپسيس آن شبيه به سایر غلات است. پریكارپ آن بر خلاف سورگوم حاوي نشاسته نبوده و داراي پوشش داخلی رنگدانه دار نيز نمی باشد. جوانه در ارزن در قياس با سایر قسمتهاي دانه بزرگ بوده و 15% آن را تشكيل می دهد. اندوسپرم آن داراي هر دو بخش اندوسپرم مات و شفاف است. اندوسپرم مات داراي گرانول هاي نشاسته كروي شكل و فضاهاي حاوي هوا در بين خود می باشند. اندوسپرم شفاف عاري از هوا است و داراي گرانول هاي نشاسته چند وجهی كه توسط ماتریكس پروتئينی احاطه شده اند، می باشد .ذخایر پروتئينی موجود در ماتریكس داراي اندازه بين 3/5 تا 1 ميكرون بوده وداراي ساختمان داخلی كاملاً یكسان هستند.
(triticale) ط: تريتيكاله
تریتيكاله غله اي جدید می باشد كه از طریق انجام تلاقی بين گندم(Triticum) و جزوه زراعت عمومی (Secale) بدست آمده است. از نظر مرفولوژي این غله كاملاً شبيه به اجداد خود می باشد. كاریوپسيس آن پس از خرمن كوبی عاري از پوشال خواهد شد. دانه تریتيكاله از دانه گندم بزرگتر بوده) 12-15ميلی متر طول و 3 ميلی متر عرض( و وزن آن به حدود 15 ميلی متر گرم می رسد و شامل جوانه متصل به اندوسپرم است، اندوسپرمی كه
خارجی ترین لایه آن لایه آلورون می باشد. روي آلورون پوشش دانه، پریكارپ و اپيدرميس قرار دارند و بنابراین تریتيكاله از نظر ساختمانی كاملاً شبيه دیگر انواع غلات می باشد.
تریتيكاله داراي هكتوليتر پایين، ظاهر نامناسب و عمليات آسياب نامطلوب می باشد. در دانه هاي چروكيده سلولهاي لایه آلورون از حالت طبيعی خود خارج شده اند و آسيب را در تمامی قسمتهاي لایه آلورون می توان مشاهده نمود بطوري كه سلول هاي اندوسپرم متصل به آن دیده نمی شوند.
باد مي وزد
ميتواني در مقابلش هم ديوار بسازي ، هم آسياب بادي
تصميم با تو است
فصل دوم انبارداري و نگه داري غلات
ذخيره کردن گندم:
غلات محصولاتی هستند كه براي مدت هاي جزوه زراعت عمومی طولانی نگه داري می شوند آنها را معمولا به صورت خشك و رطوبت نسبتا پایين درو نموده و سپس در محل هایی به دور از حشرات و جوندگان انبار می كنند. در گذشته مردم غله را زیر زمين نگه داري می كردند و بدین ترتيب غله از تغييرات درجه حرارت در فصول سال در امان می بود .
در این شرایط به دليل آن كه اكسيژن هوا بسيار كم و درعوض مقدارگازكربنيك آنها زیاد است كپك ها و حشرات رشدي نخواهند داشت. امروزه غلات در داخل سيلو ها ذخيره می شوند.
سيلو ها به دو صورت بتونی و فلزي دیده می شوند. درعمل پنج نوع سيلو تشخيص داده می شود : سيلو هاي مزرعه اي كه براي انبار كردن غلات توليدي در مزرعه می باشد گندم انبار شده در این سيلو ها به سيلو هاي محلی منتقل می شوند در آنجا انبار می گردد . گندم وارده به سيلو هاي محلی داراي ناخالصی هایی مانند : خرده سنگها, كاه پوسته ي گندم گرد و غبار و خاك و یا دانه هاي جو می باشد . در سيلو هاي محلی گندم بوجاري مقدماتی می گردد. گندم از سيلوهاي محلی به آسياب هاي محلی و یا به سيلو هاي منطقه اي حمل می گردد. سيلو هاي منطقه اي گندم خود را از سيلو هاي محلی و یا از سيلو هاي وارداتی تامين می كنند. سيلوهاي وارداتی عمدتا در نواحی مرزي بوده وجهت تامين گندم احداث می شوند. اغلب در بنادر احداث می شوند سيلو هاي صادراتی نيز در كشور هایی كه داراي گندم مازاد هستند ساخته شده آنها نيز در سواحل و بندرها بنا می شوند . جنس سيلو ها از بتون یا فلز می باشد . امروزه از سيلوهاي فلزي به دليل احداث راحت تر و شكيل تر بودن استفاده ميشوند درحالی كه سيلوهاي بتونی استحكام بهتري داسته وگندم كمتر تحت تاثير شرایط هوایی و دمایی شب و روز قرار می گيرد
دانلود رایگان خلاصه کتاب pdf جزوه زراعت عمومی
سيلو:
به طور كلی سيلو ها از دو قسمت تشكيل شده اند:
آ. كندوها كه به شكل هاي مختلفی دیده می شوند و در آنها گندم نگه داري می شود.
ب. برج كار یا برج ماشين آلات كه در آنها ماشين آلات مورد نياز نصب شده اند.
نقاله هاي متفاوتی درسيستم سيلو دیده مشوند از جمله بالابرهاي كاسه اي) Elevator ( كه توسط آنها گندم به سمت بالاي كندو فرستاده شده و وارد كندو می شود . در قسمت برج كار ماشين آلات مختلف بوجاري دیده می شود كه به تفكيك در جلسات آینده گفته خواهد شد . در قسمت هاي انتهایی و زیرین سيلو نقاله هاي جمع كننده وجود دارد. در موقع خروج گندم از كندو، گندم وارد نقاله هاي جمع كننده شده و براي توليد آرد فرستاده می شود. بایستی بوجاري مقدماتی درسيلوها صورت گيرد تا محصول ذخيره شده بهداشتی ترو شرایط براي رشد ميكرب ها نا مساعدتر باشد از طرفی كارایی سيلو افزایش یافته و صرف نگه داري غله شود تا ناخالصی ها. جهت نگهداري بهينه ي غلات بایستی كندو ها مجهز به سيستم تهویه و سنجش دما باشند . دماي بهينه ي نگه داري 10- 15 درجه می جزوه زراعت عمومی در صورتی كه دما بيش از این حد باشد بایستی با تهویه ي مناسب سيلو ) جابجایی سيلوها و هوادهی ( دما را تعدیل كرد .
هنگامی كه غله در درون مخازن تخليه می شود توده ي حاصله تشكيل زاویه اي را با سطح افق می نماید كه اصطلاحا به آن زاویه ي ریپوز یا گفته می شود . مقدار آن در شرایط مطلوب و براي اكثرغلات ) 25 ( درجه است . غلات بسيار كوچك و مرطوب توده ي پهن تري را به وجود آورده و زاویه اي كوچك تر را می سازد .
براي اندازه گيري این زاویه ارتفاع توده را بر شعاع قاعده آن تقسيم نموده و بدین ترتيب مقدار زاویهمشخص می شود . به زاویه ي ریپوز زاویه ي تجمع یا انبوه شدن نيز گویند. یكی از مواردي كه باید به آن دقت شود تخليه ي دانه هاي غلات از قسمت هاي زیرین كندوهاست .
دانلود رایگان خلاصه کتاب زراعت عمومی pdf
براي سهولت كار تخليه كندو دهانه ي خروجی مخازن را را به شكل مخروط و كمی بزرگتر از زاویه ي ریپوز غله در نظر می گيرند زیرا در غير این صورت دانه ها خارج نخوهند شد . در مدت ذخيره سازي دانه هاي غلات دانه ها فشرده می شوند . دانه هاي سبك مانند جوي دو سرتا 25 درصد حجم اوليه ي خود فشرده ميشوند . به هنگام تخليه ي غله در سيلو ویا انبار دانه هاي سنگين سریع تر و مستقيم تر فرو می افتند در صورتی كه ذرات سبكتر مانند كاه در كناره هاي مخزن جمع می شوند . از آن جایی كه فضاهاي بين دانه هاي یك توده در حدود 35 درصد از فضاي توده غله را تشكيل می دهد . می توان گفت حدود 35 درصد از فضاي توده را ذرات ریزتر پركرده اند كه اصطلاحا به آن spout line گویند.
شگل 9- تعيين زاویه ریپوز
شكل 15- مقایسه زاویه ریپوز در مواد گرانولی با رطوبت و اندازه ذرات متفاوت
نگه داري غلات در دماي پایين بایستی انجام گيرد . زمانی كه در داخل سيلوها دما شروع به بالا رفتن نمود نشان دهنده ي این است كه رشد ميكرب ها و كپك ها در داخل كندو شروع شده است . از طرفی با اندازه گيري جزوه زراعت عمومی شدت تنفس می توان تا حدودي به فعاليت ميكرب ها و وضعيت گندم موجود در سيلوها پی برد . یكی از روش هاي كنترول دما هوا دهی سيلو ها می باشد كه از ایجاد نقاط گرم در داخل توده جلو گيري می كند . در گذشته با هم زدن دانه ها و یا انتقال آنها از جزوه تکنولوژی قند به مخزن دیگر كه یك روش ساده ي كنترلی بوده استفاده می شد .
امروزه به دليل بالا بودن هزینه ي آن عمل هوا دهی جایگزین شده است . به این ترتيب كه مقداري هوا از ميان توده ي غله عبور داده شده و درجه حرارت را در حد مطلوبی نگه ميدارند . هنگامی كه توده اي از غله در محل هایی كه تغييرات درجه ي حرارت در آنها شدید می باشد ذخيره می گردد ، این تغييرات منجر به توزیع غير یكنواخت درجه حرارت در دانه ها می شود به طوري كه اختلاف دما در توده غله ایجاد اختلاف فشار نموده و باعث می شود رطوبت از محلی به محل دیگر منتقل شود كه به اصطلاح به آن moisture migration می گویند كه تراكم رطوبت را در غله باعث می شود . عمل هوادهی این شرایط را اصلاح نموده زیرا كه درجه ي حرارت را یكنواخت كرده و از تراكم رطوبت جلوگيري می كند .
خشک کردن دانه ها: رطوبت در دانه ي غله از اهميت ویزه اي برخوردار است به طوري كه ارتباط زیادي بينميزان رطوبت و زمان نگه داري وجود دارد . هر چه قدر درصد رطوبت دانه زیادتر باشد شرایط براي رشد ميكروارگانيسم ها بالاتر بوده و زمان نگه داري كوتاه تر می شود. در صورتی كه رطوبت دانه ي گندم در حد 11 درصد و یا بيشتر باشد رشد قارچ ها بيشتر می شود. در دامنه 25-11درصد افزایش ناچيز رطوبت، تغييرات وسيعی را در سرعت رشد قارچها بوجود می آورد.
در صورتی كه در یك ناحيه از توده غله رطوبت زیادي وجود داشته باشد ميكروارگانيزمها در آن نقطه سریعاً رشد نموده و توليد حرارت و گرما می نمایند كه در نهایت منجر به بروز فساد خواهد شد. به هنگام ذخيره سازي یكی از مهمترین عوامل در فساد دانه كپك ها می باشند. : :
: -––
فهرست مطالب